Trước khi đổi việc, đổi thành phố: những khoản cần tính và thủ tục cần làm¶
Những việc liên quan đến đổi việc, đổi thành phố nằm rải rác ở mục 2, 4, 5, 7, 11, 15, 19 và một số mục khác. Dưới đây trước tiên sẽ liệt kê theo bốn khoản: sức khỏe, con người và các mối quan hệ, thời gian, tiền bạc, những mục cần kiểm tra trước khi quyết định. Sau đó sẽ liệt kê theo thứ tự thời gian các thủ tục cần làm trước khi đi, lúc nhận việc và sau khi chuyển đến. Mỗi mục chỉ viết cần kiểm tra gì, cần làm gì; con số và căn cứ nằm trong điều được nhắc đến trước ngoặc. Đi hay không, đi đâu, bạn tự tính lấy; ở đây không thay bạn đưa ra kết luận. Người bị công ty cho thôi việc thì làm theo bài dài khác Sau khi bị cho thôi việc, trước tiên cần làm gì.
Trước khi quyết định: khoản sức khỏe¶
- Nếu công việc mới phải làm ca đêm, hãy tính theo số năm. Cứ làm ca đêm thêm 5 năm, nguy cơ mắc bệnh tim mạch tăng thêm khoảng 7%. Khi chọn việc, hãy tính cả khoản này vào, chi phí là bằng 0. Xem mục 2, điều 39 (làm ca đêm càng lâu, nguy cơ tim mạch càng cao).
- Hỏi rõ thực tế mỗi tuần phải làm bao nhiêu giờ. Làm 70 giờ một tuần và làm 56 giờ một tuần, khối lượng công việc tạo ra gần như giống nhau. Xem mục 3, điều 13 (đừng cứ một mực tăng thời gian làm việc mỗi tuần).
- Nếu công việc phải tiếp xúc với bụi, tiếng ồn, hóa chất, khi phỏng vấn hãy hỏi ba câu: có nguy cơ bệnh nghề nghiệp không, có ghi trong hợp đồng không, ai trả tiền khám sức khỏe trước khi nhận việc. Xem mục 19, điều 9 (trước khi vào vị trí có bụi, tiếng ồn, hóa chất).
- Ba lần khám sức khỏe nghề nghiệp trước khi nhận việc, trong thời gian làm việc và khi nghỉ việc ở đơn vị mới đều do đơn vị sắp xếp và chi trả. Xem mục 19, điều 9 (ba lần khám sức khỏe nghề nghiệp do đơn vị sắp xếp và chi trả).
Trước khi quyết định: con người và các mối quan hệ¶
- Nếu muốn đi vì trong đơn vị thường xuyên bị bắt nạt, trước tiên hãy ghi chép lại để lưu bằng chứng. Người bị bắt nạt sau này có nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ cao hơn khoảng sáu phần mười. Chi phí đổi việc là cao nhất, đi hay không thì bạn tự tính. Xem mục 19, điều 16 (thường xuyên bị bắt nạt trong đơn vị).
- Chuyển đến thành phố mới thì những người vốn thường gặp mặt sẽ trở nên xa cách. Người hiếm khi giao tiếp với người khác có xác suất tử vong trong cùng khoảng thời gian cao hơn khoảng ba phần mười. Đến nơi mới, hãy coi việc định kỳ gặp gỡ mọi người là một khoản chi cho sức khỏe. Xem mục 22, điều 9 (coi "định kỳ gặp gỡ mọi người" là một khoản chi cho sức khỏe).
- Nếu đổi thành phố để sống cùng người yêu ở xa, thử thách nằm ở ba tháng đầu sau khi chuyển đến sống cùng nhau. Trong số các cặp đôi đoàn tụ, một phần ba chia tay trong vòng 3 tháng. Xem mục 10, điều 6 (ba tháng đầu sau khi chuyển đến sống cùng nhau).
- Nếu vừa gặp biến cố như mất người thân, thất nghiệp, mà có người khuyên bạn nghỉ việc đến nơi khác bắt đầu lại, hãy lùi quyết định 3 tháng. Trước tiên hãy kể việc đó cho một người không có lợi ích liên quan đến chuyện này. Xem mục 29, điều 12 (mọi quyết định lớn không thể đảo ngược đều phải lùi lại).
- Những quyết định quan trọng hãy để đến sau khi ngủ dậy rồi mới chốt, đừng quyết định vào đêm khuya. Xem mục 3, điều 10 (không đưa ra quyết định quan trọng vào đêm khuya).
Trước khi quyết định: khoản thời gian¶
- Trước tiên hãy xem thời gian đi một chiều từ chỗ ở mới đến đơn vị là bao lâu. Mỗi chiều bớt 30 phút thì một tuần sẽ tiết kiệm được 5 giờ. Xem mục 4, điều 18 (khi chọn chỗ ở, hãy ưu tiên thời gian đi làm).
- Khoản thời gian đi làm vẫn còn tranh cãi. Cũng có nghiên cứu cho rằng thời gian đi làm dài có thể được bù lại bằng công việc hoặc nhà ở tốt hơn. Xem mục 4, điều 18 (rút ngắn thời gian đi làm một chiều).
- Đã làm ở đơn vị hiện tại bao nhiêu năm không được đưa vào bài toán này. Chỉ tính từ nay về sau còn phải bỏ ra bao nhiêu và có thể nhận lại bao nhiêu. Xem mục 4, điều 3 (chỉ nhìn vào đầu tư trong tương lai và lợi ích trong tương lai).
- Nếu dự định đến thành phố mới thử một thời gian, trước khi xuất phát hãy viết sẵn một câu: đến ngày nào đó mà chưa đạt được chỉ số nào đó thì dừng lại. Xem mục 4, điều 2 (viết điều kiện rút lui trước khi bắt đầu).
Trước khi quyết định: khoản tiền bạc¶
- Nếu lúc nghỉ việc mà công việc tiếp theo vẫn chưa được xác định, trước tiên hãy xem mình có khoản tiền khẩn cấp đủ chi phí sinh hoạt trong 3 đến 6 tháng hay không. Xem mục 5, điều 27 (khoản tiền khẩn cấp đủ chi phí sinh hoạt trong 3 đến 6 tháng).
- Đừng coi "trên mạng nói lương cao" là dấu hiệu ngành nghề đó đang thiếu người. Hãy tra danh mục nghề nghiệp thiếu nhân lực và danh mục trợ cấp của thành phố mục tiêu. Xem mục 23, điều 12 (danh mục nghề nghiệp thiếu nhân lực và danh mục trợ cấp).
- Trong mức tiêu dùng bình quân đầu người toàn quốc năm 2025, ăn uống chiếm 29.3%, nhà ở chiếm 21.7%. Khi tìm việc, hãy hỏi rõ có bao ăn ở không; những vị trí bao ăn ở tương đương với việc xóa bỏ hai khoản lớn này. Xem mục 7, điều 17 (hạ chi phí nhà ở và ăn uống xuống mức thấp nhất).
- Nếu dự định không vào đơn vị mà làm việc linh hoạt, tiền lương hưu và bảo hiểm y tế phải tự đóng toàn bộ. Tính theo cơ sở đóng phí tại địa phương thì mỗi tháng là hàng nghìn tệ. Xem mục 31, điều 11 (không vào đơn vị thì chính là làm việc linh hoạt).
- Nếu muốn nghỉ việc để quay lại đi học, hãy tính việc này thành một bài toán. Đem số tiền lương của vài năm đầu đi làm so với chênh lệch thu nhập hằng năm trong vài chục năm về sau. Xem mục 23, điều 6 (tính "đi học hay đi làm" thành một bài toán).
- Nếu nghỉ việc vì công ty nợ lương, không đóng bảo hiểm xã hội, thì dù tự mình đề nghị nghỉ việc cũng có thể được bồi thường kinh tế. Đừng ký vào giấy "chủ động nghỉ việc vì lý do cá nhân". Xem mục 19, điều 7 (đừng ký "chủ động nghỉ việc vì lý do cá nhân").
Trước khi nộp đơn nghỉ việc¶
- Nếu từng ký thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, trước tiên hãy xem rõ nó có áp dụng với mình hay không. Hạn chế cạnh tranh chỉ có thể ràng buộc cán bộ quản lý cấp cao, nhân viên kỹ thuật cấp cao và người có nghĩa vụ bảo mật, thời hạn dài nhất là 2 năm. Xem mục 11, điều 12 (đã ký thỏa thuận hạn chế cạnh tranh).
- Trong thời gian hạn chế cạnh tranh, công ty phải trả tiền bồi thường hằng tháng. Nếu không thỏa thuận số tiền, thì trả 30% mức lương bình quân của 12 tháng trước khi nghỉ việc. Xem mục 11, điều 12 (đã ký thỏa thuận hạn chế cạnh tranh).
- Nếu thỏa thuận có hiệu lực, công ty cũng đã trả tiền hằng tháng mà bạn vẫn đi làm cho đối thủ cạnh tranh, thì phải trả tiền phạt vi phạm hợp đồng. Xem mục 11, điều 12 (đã ký thỏa thuận hạn chế cạnh tranh).
- Số ngày nghỉ phép năm chưa nghỉ hết, khi nghỉ việc sẽ được tính và thanh toán theo thời gian đã làm trong năm đó. Đừng ký vào giấy "tự nguyện từ bỏ phép năm". Xem mục 19, điều 2 (phép năm được tính theo tổng số năm làm việc).
- Hãy tính rõ cả tiền làm thêm giờ còn nợ. Tranh chấp lao động về tiền lương, tiền làm thêm giờ phải được đưa ra trọng tài lao động trong vòng 1 năm sau khi nghỉ việc. Xem mục 19, điều 1 (tiền làm thêm giờ) và mục 8, điều 19 (trọng tài lao động trong 1 năm).
- Trước khi giao lại máy tính và tài khoản, hãy lưu lại phiếu lương, bảng chấm công, hợp đồng lao động, hồ sơ bảo hiểm xã hội và lịch sử trò chuyện. Xem mục 19, điều 8 (lưu lại trước khi nghỉ việc).
- Với những cuộc trò chuyện có thể trở mặt, hãy bật ghi âm ngay. Cuộc trò chuyện mà chính bạn tham gia thì không cần xin phép đối phương trước. Xem mục 8, điều 41 (bật ghi âm ngay).
Những ngày rời đơn vị cũ¶
- Hãy yêu cầu đơn vị cấp giấy chứng minh nghỉ việc, ghi rõ thời hạn hợp đồng, ngày nghỉ việc, vị trí và đã làm ở đây bao nhiêu năm. Đơn vị còn phải chuyển hồ sơ và bảo hiểm xã hội của bạn trong vòng 15 ngày. Xem mục 19, điều 17 (giấy chứng minh nghỉ việc).
- Giấy chứng minh nghỉ việc là giấy tờ bằng văn bản chứng minh bạn đã chấm dứt hợp đồng với đơn vị cũ. Đơn vị mới nếu tuyển người chưa chấm dứt hợp đồng mà gây thiệt hại cho đơn vị cũ thì phải liên đới bồi thường. Xem mục 19, điều 17 (giấy chứng minh nghỉ việc).
- Bàn giao đầy đủ quyền truy cập tài khoản, không xóa dữ liệu, không đổi mật khẩu, cho dù công ty còn nợ tiền bạn. Xem mục 11, điều 6 (bàn giao đầy đủ quyền truy cập tài khoản).
- Không mang mã nguồn, danh sách khách hàng và tài liệu kỹ thuật của công ty đi, cũng không chuyển lên ổ đĩa đám mây cá nhân. Xem mục 11, điều 7 (không mang mã nguồn đi).
- Nếu làm công việc có bụi, tiếng ồn, hóa chất, trước khi đi hãy khám sức khỏe khi nghỉ việc, sau đó xin thêm một bản sao hồ sơ giám sát sức khỏe nghề nghiệp. Nếu chưa khám sức khỏe khi nghỉ việc, đơn vị không thể chấm dứt hợp đồng với bạn. Xem mục 19, điều 9 (khám sức khỏe nghề nghiệp).
- Khi nhận khoản bồi thường một lần do chấm dứt hợp đồng, trước tiên hãy xem thuế thu nhập cá nhân. Phần trong phạm vi 3 lần mức lương bình quân của người lao động tại địa phương năm trước được miễn thuế. Xem mục 19, điều 18 (trước tiên hãy xem thuế thu nhập cá nhân đối với tiền bồi thường khi nghỉ việc).
- Nếu giữa hai công việc sẽ có một khoảng trống, mà không phải do bạn chủ động nghỉ việc, hãy đi đăng ký thất nghiệp và nhận trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp. Đóng đủ 1 năm mới được nhận. Xem mục 7, điều 1 (trợ cấp bảo hiểm thất nghiệp).
- Trong thời gian trống, hãy cố định giờ giấc sinh hoạt, dậy đúng giờ, đưa việc tìm việc vào lịch trình cố định. Xem mục 29, điều 3 (sau khi thất nghiệp, trước tiên hãy cố định giờ giấc sinh hoạt).
Khi ký hợp đồng với đơn vị mới¶
- Đọc hồ sơ nhận việc từ đầu đến cuối, chỗ nào không hiểu thì hỏi ngay tại chỗ, sau đó chụp ảnh lưu lại. Xem mục 8, điều 17 ("Đọc hết giấy tờ trước khi ký").
- Kiểm tra lại thời hạn thử việc. Hợp đồng ký trong vòng 1 năm thì thử việc nhiều nhất 1 tháng, từ 1 đến 3 năm thì nhiều nhất 2 tháng, trên 3 năm thì nhiều nhất 6 tháng. Xem mục 19, điều 3 ("Thử việc có giới hạn pháp định").
- Lương thử việc không được thấp hơn mức thấp nhất của vị trí tương ứng hoặc 80% mức lương ghi trong hợp đồng, đồng thời cũng không được thấp hơn mức lương tối thiểu của địa phương. Cùng một công ty chỉ được thử việc bạn một lần. Xem mục 19, điều 3 ("Thử việc có giới hạn pháp định").
- Bảo hiểm xã hội phải được đóng từ ngày đầu tiên đi làm, không liên quan đến việc có thử việc hay không. Xem mục 19, điều 3 ("Thử việc có giới hạn pháp định").
- Người viết mã, làm thiết kế cần đọc kỹ điều khoản về quyền sở hữu trí tuệ trong hợp đồng. Phần mềm được viết chủ yếu nhờ thiết bị, mạng nội bộ hoặc dữ liệu nghiệp vụ của công ty, và do công ty chịu trách nhiệm, thì bản quyền thuộc về công ty. Xem mục 11, điều 13 ("Mã viết bằng nguồn lực của công ty thuộc về công ty").
- Nếu đơn vị mới yêu cầu bạn ký thỏa thuận hạn chế cạnh tranh ngay trong thời gian đang làm việc, thì thỏa thuận đó vẫn có hiệu lực dù công ty không trả thêm tiền. Xem mục 11, điều 12 ("Đã ký thỏa thuận hạn chế cạnh tranh").
Tìm chỗ ở tại thành phố mới¶
- Khi chọn chỗ ở, hãy tính cả diện tích cây xanh xung quanh, chi phí bằng 0. Đừng hiểu thành cứ đi công viên là có thể sống lâu hơn. Xem mục 22, điều 10 ("Tính cả diện tích cây xanh xung quanh").
- Số tiền đặt cọc bao nhiêu, khi nào hoàn trả, trong trường hợp nào được khấu trừ, hãy ghi vào hợp đồng trước khi ký. Xem mục 15, điều 1 ("Số tiền đặt cọc, thời hạn hoàn trả và các trường hợp khấu trừ").
- Trước khi ký hợp đồng, hãy đến trung tâm đăng ký bất động sản kiểm tra quyền sở hữu và tình trạng thế chấp. Mọi khoản tiền đều chuyển khoản, phần ghi chú viết "Tiền thuê tháng nào đó của căn nhà nào đó". Xem mục 15, điều 6 ("Kiểm tra giấy chứng nhận quyền sở hữu và tình trạng thế chấp").
- Tiền thuê nhà và tiền đặt cọc phải trả trực tiếp cho chủ nhà, không qua tay môi giới. Xem mục 15, điều 3 ("Môi giới không được thu và chi hộ tiền thuê nhà và tiền đặt cọc").
- Nếu thuê căn hộ dài hạn, trước tiên hãy kiểm tra xem nơi đó có công khai tài khoản giám sát nguồn vốn hay không, đừng ham rẻ mà trả một lần cho cả năm. Xem mục 15, điều 4 ("Tài khoản giám sát nguồn vốn").
- Đừng thuê nhà ngăn phòng. Nhà bếp, nhà vệ sinh, ban công và kho chứa dưới tầng hầm không được dùng để ở. Xem mục 15, điều 8 ("Đừng thuê nhà ngăn phòng").
- Nếu căn nhà bị bán trong thời hạn thuê, hợp đồng thuê vẫn có hiệu lực như cũ, không cần chuyển đi. Xem mục 15, điều 5 ("Hợp đồng thuê tiếp tục có hiệu lực").
- Nếu chủ nhà cắt nước, cắt điện, đổi khóa hoặc đến tận nhà đe dọa đuổi người thuê, trước tiên hãy báo cảnh sát để lưu lại biên bản xuất cảnh. Xem mục 15, điều 2 ("Trước tiên báo cảnh sát để lưu bằng chứng").
- Quỹ tích lũy nhà ở có thể được rút ra để trả tiền thuê nhà. Sau khi nộp đơn, trung tâm quỹ tích lũy nhà ở phải trả lời trong vòng 3 ngày. Xem mục 5, điều 3 ("Quỹ tích lũy nhà ở không chỉ dùng để mua nhà").
- Người lao động ngoại tỉnh phải làm việc ổn định tại địa phương đủ số năm theo quy định thì mới có thể xin thuê nhà ở công cộng. Xếp hàng không mất tiền, đăng ký sớm thì đến lượt sớm. Xem mục 7, điều 16 ("Gặp khó khăn về nhà ở thì xếp hàng xin thuê nhà ở công cộng trước").
- Khi mua nhà cũ tại thành phố mới, nếu môi giới thu hộ tiền mua nhà thì bắt buộc phải sử dụng tài khoản tiền gửi chuyên dùng cho nguồn vốn giao dịch mà môi giới mở tại ngân hàng. Xem mục 15, điều 7 ("Tài khoản tiền gửi chuyên dùng cho nguồn vốn giao dịch").
- Người có hộ khẩu thành thị muốn chuyển về nông thôn ở lâu dài thì chỉ được thuê nhà ở nông thôn, mỗi lần ký dài nhất 20 năm. Đừng mua đất宅基地 và căn nhà trên đó. Xem mục 15, điều 9 ("Chỉ thuê nhà ở nông thôn").
Sau khi chuyển đến: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và khám chữa bệnh¶
- Khi chuyển nơi làm việc, quan hệ bảo hiểm hưu trí đi theo người lao động, thời gian đóng tiếp tục được cộng dồn. Từng bị gián đoạn cũng không bị tính lại từ đầu. Xem mục 7, điều 18 ("Đừng hoảng khi bị gián đoạn đóng bảo hiểm xã hội").
- Sau khi tham gia và đóng bảo hiểm tại nơi mới, đơn vị mới hoặc chính bạn phải xin chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế tại nơi tham gia bảo hiểm mới. Xem mục 19, điều 19 ("Chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí").
- Khi chưa đến tuổi nhận lương hưu thì không được làm thủ tục ngừng bảo hiểm để rút tiền ra. Xem mục 19, điều 19 ("Đừng làm thủ tục ngừng bảo hiểm").
- Nếu bảo hiểm y tế dành cho người lao động bị gián đoạn quá 3 tháng, khi đến nơi mới có thể phải chờ lâu nhất 6 tháng mới được thanh toán chi phí, vì vậy đừng để trống quá lâu trong thời gian chuyển tiếp. Xem mục 19, điều 19 ("Chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế đến nơi tham gia bảo hiểm mới").
- Nếu chuyển tỉnh nhưng không phải đến tỉnh nơi đăng ký hộ khẩu, đồng thời nam đã đủ 50 tuổi, nữ đã đủ 40 tuổi, thì quan hệ bảo hiểm hưu trí sẽ được giữ lại tại nơi tham gia bảo hiểm ban đầu. Nơi mới chỉ mở một tài khoản tạm thời. Xem mục 19, điều 19 ("Quan hệ bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế").
- Việc đóng bị gián đoạn chủ yếu ảnh hưởng đến điều kiện được mua nhà, đăng ký hộ khẩu, tính điểm và những yêu cầu khác ở địa phương vốn đòi hỏi phải đóng liên tục. Quy định do từng địa phương tự đặt ra, hãy đến thành phố mới để kiểm tra. Xem mục 7, điều 18 ("Đừng hoảng khi bị gián đoạn đóng bảo hiểm xã hội").
- Người làm việc linh hoạt có thể tham gia bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế tại nơi làm việc, hạn chế về hộ khẩu đã được nới lỏng. Một số thành phố cực lớn vẫn đang từng bước nới lỏng, hãy hỏi tại địa phương. Xem mục 31, điều 11 ("Hạn chế về hộ khẩu đã được nới lỏng").
- Nếu trong thời gian chuyển tiếp phải tự đóng bảo hiểm y tế cư dân thì đừng để bị gián đoạn. Sau khi đóng lại vì đã bị gián đoạn, sẽ có 3 tháng đi khám bệnh mà không được thanh toán. Xem mục 7, điều 9 ("Đừng để gián đoạn bảo hiểm y tế cư dân 400 tệ mỗi năm").
- Nếu mắc các bệnh mạn tính như cao huyết áp, tiểu đường, trong khi bảo hiểm y tế vẫn ở nơi tham gia bảo hiểm ban đầu, thì phải làm hai việc. Trước tiên làm thủ tục xác định bệnh mạn tính đặc biệt điều trị ngoại trú tại nơi tham gia bảo hiểm, sau đó làm thủ tục đăng ký khám chữa bệnh khác địa phương. Xem mục 16, điều 2 ("Trước tiên xác định bệnh mạn tính đặc biệt điều trị ngoại trú, sau đó đăng ký khám chữa bệnh khác địa phương").
- "Khám chữa bệnh tạm thời ở ngoài địa phương" và "cư trú lâu dài ở địa phương khác" là hai loại đăng ký khác nhau, mức thanh toán cũng không giống nhau. Xem mục 24, điều 4 ("Trước khi khám chữa bệnh khác tỉnh, trước tiên hãy hỏi tại địa phương một câu").
- Trước khi đi, hãy tự lưu một bản bệnh án, báo cáo kiểm tra và hình ảnh y tế. Khi đổi bệnh viện, tìm bác sĩ mới khám lại, tất cả đều dựa vào chồng tài liệu này. Xem mục 24, điều 5 ("Tự lưu một bản bệnh án, báo cáo kiểm tra và hình ảnh y tế").
- Nếu đã đổi việc giữa năm, từ tháng 3 đến tháng 6 năm sau hãy làm quyết toán thuế thu nhập cá nhân một lần, thông thường có thể được hoàn tiền. Xem mục 5, điều 2 ("Quyết toán thuế thu nhập cá nhân").