Bỏ qua

← Quay lại mục lục tổng

27. Mang thai và sinh con: từ khi phát hiện mang thai đến khi xuất viện làm giấy tờ

Nửa đầu mục này tính toán rủi ro tử vong của thai phụ và thai nhi. Nửa sau tính tiền bạc và thời gian đi lại làm thủ tục. Hai loại chi phí này không quy đổi chung với nhau. Nội dung chỉ nói về “khi nào làm gì”. Những việc như dinh dưỡng thai kỳ, thai giáo, vốn không có bằng chứng chắc chắn hoặc tác dụng rất nhỏ, sẽ không được viết ở đây. Tiền trợ cấp sinh con, nghỉ thai sản và chi phí nuôi con xem mục 18, sau khi con chào đời chăm sóc thế nào xem mục 20, cấp cứu xem mục 13.

Số liệu do Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra: năm 2023, trên toàn thế giới có khoảng 26 vạn phụ nữ tử vong do mang thai và sinh con. Trong đó khoảng 75% tử vong vì 5 nhóm nguyên nhân này: băng huyết sau sinh, nhiễm trùng, bệnh tăng huyết áp trong thai kỳ (một nhóm bệnh huyết áp tăng sau khi mang thai, bao gồm tiền sản giật và sản giật), các biến chứng khi sinh, phá thai nhân tạo không an toàn. Tổ chức Y tế Thế giới đồng thời cho biết, “phần lớn các ca tử vong mẹ có thể phòng ngừa được, vì các biện pháp y tế để phòng ngừa và xử lý biến chứng đều đã được biết đến”. Những điều có tác dụng lớn nhất trong mục này chính là ngăn chặn sớm các nhóm vấn đề trên.

Các điều trong mục này được chia thành những phần dưới đây theo chủ đề, số trong ngoặc là số điều.

Những việc có thể tự làm trước và trong thai kỳ: bắt đầu bổ sung axit folic ngay khi chuẩn bị mang thai (điều 1), không hút dù chỉ một điếu thuốc, không uống dù chỉ một ngụm rượu (điều 4), không cần phải cho mèo đi (điều 17), tiêm vắc-xin cúm bất hoạt (điều 18), nằm nghiêng khi bắt đầu ngủ sau tuần 28 (điều 19).

Khám thai và sàng lọc: lập “Sổ tay sức khỏe mẹ và bé” (điều 2), xét nghiệm 3 bệnh AIDS, giang mai và viêm gan B (điều 3), aspirin liều thấp (điều 5), sàng lọc tiểu đường thai kỳ (điều 6).

Khi có chuyện thì lập tức đến bệnh viện: danh sách “lập tức đến bệnh viện” (điều 7), nếu vỡ ối thì nằm ngửa tại chỗ (điều 8).

Khi sinh con: nếu muốn sinh không đau thì nói thẳng (điều 9), đừng chủ động yêu cầu mổ lấy thai (điều 10).

Sau khi sinh: lần tái khám sau 42 ngày sau sinh (điều 16), cho con bú không có nghĩa là tránh thai (điều 20).

Tiền bạc và giấy tờ: xác nhận bảo hiểm sinh con (điều 11), “Giấy chứng sinh y tế” (điều 12), sàng lọc máu gót chân và sàng lọc thính lực (điều 13), đăng ký bảo hiểm y tế cư dân cho con (điều 14), khai báo đăng ký khai sinh (điều 15).

1. Chuẩn bị mang thai thì bắt đầu bổ sung 0.4 miligam axit folic mỗi ngày, tiếp tục uống đến hết 3 tháng đầu thai kỳ

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: vài chục tệ một chai. Phụ nữ nông thôn không phải tốn tiền, chương trình bổ sung axit folic miễn phí của nhà nước sẽ phát. Mỗi ngày uống một viên, cái khó là nhớ uống mỗi ngày
  • Nói dễ hiểu: Uống một viên axit folic mỗi ngày trước và sau khi mang thai có thể làm giảm khoảng 70% xác suất trẻ mắc khuyết tật ống thần kinh. Chương trình bổ sung của nhà nước yêu cầu uống từ 3 tháng trước khi mang thai đến hết 3 tháng đầu thai kỳ. Khuyết tật ống thần kinh là những dị tật bẩm sinh như thai không não, nứt đốt sống. Người đã từng sinh một đứa trẻ như vậy thì xác suất sinh thêm một đứa trẻ gặp vấn đề lần nữa giảm còn khoảng một phần ba.
  • Lợi ích: Tổng quan hệ thống Cochrane gộp và tính chung 5 thử nghiệm, 6708 ca sinh, chất lượng bằng chứng được đánh giá là cao. Bổ sung axit folic mỗi ngày trước và sau khi mang thai, nguy cơ tương đối RR đối với khuyết tật ống thần kinh của thai nhi là 0.31 (95% CI 0.17 đến 0.58, khoảng tin cậy), giảm khoảng 70%. Ở những người đã từng sinh con bị khuyết tật ống thần kinh, nguy cơ tương đối RR sinh thêm một đứa trẻ gặp vấn đề lần nữa là 0.34 (95% CI 0.18 đến 0.64), giảm còn khoảng một phần ba. Xét theo từng nhóm người, liều 0.4 miligam và liều cao hơn không có khác biệt về hiệu quả. Uống axit folic riêng và uống vitamin tổng hợp cũng không có khác biệt về hiệu quả. “Phương án quản lý chương trình bổ sung axit folic để phòng ngừa khuyết tật ống thần kinh năm 2010” của Bộ Y tế ghi rõ, phát axit folic miễn phí cho phụ nữ nông thôn chuẩn bị mang thai, “uống từ 3 tháng trước khi mang thai đến 3 tháng đầu thai kỳ”, loại được phát là viên axit folic 0.4 miligam. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho biết, khuyết tật ống thần kinh xảy ra trong những tuần đầu tiên của thai kỳ, thường là trước khi bạn biết mình đã mang thai
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: De-Regil LM, Peña-Rosas JP, Fernández-Gaxiola AC, Rayco-Solon P (2015). Effects and safety of periconceptional oral folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database of Systematic Reviews, (12), CD007950. https://doi.org/10.1002/14651858.CD007950.pub3; Văn phòng Bộ Y tế (2010). “Phương án quản lý chương trình bổ sung axit folic để phòng ngừa khuyết tật ống thần kinh năm 2010”. https://www.nhc.gov.cn/wjw/gfxwj/201006/22a0b4d4651e4b6d896453d443d9f79d/files/1733384846754_72260.doc; Centers for Disease Control and Prevention. About Folic Acid. https://www.cdc.gov/folic-acid/about/index.html
  • Ghi chú: Điều quan trọng là “bắt đầu uống từ trước khi mang thai”. Khuyết tật ống thần kinh xuất hiện trong những tuần đầu tiên của thai kỳ, đợi đến khi thử thai phát hiện có thai mới uống thì có thể đã muộn. Vì vậy, nếu dự định có con, hãy làm theo cách của chương trình trong nước, bắt đầu uống trước 3 tháng. Trong cùng nghiên cứu tổng hợp đó, axit folic không cho thấy hiệu quả rõ ràng đối với sứt môi hở hàm ếch, bệnh tim bẩm sinh và sảy thai, đừng trông chờ nó chữa được những vấn đề khác. Thai phụ ăn thuần chay còn phải bổ sung vitamin B12 mỗi ngày, xem điều 14 mục 20 (ăn chay thì bổ sung vitamin B12 mỗi ngày). Người vẫn còn cân nhắc nên sinh con khi nào thì xem khoản tuổi tác trong điều 7 mục 18 (sinh con muộn vài năm).

2. Trước tuần thai thứ 13, hãy đến trung tâm dịch vụ y tế cộng đồng để lập "Sổ tay sức khỏe mẹ và bé", sử dụng hạn mức khám thai miễn phí

Tiền 0 đồngThời gian vừaCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền, đây là dự án dịch vụ y tế công cộng cơ bản của quốc gia. Cần đi lại vài lần theo tuần thai
  • Nói dễ hiểu: Trong thai kỳ có ít nhất năm lần khám thai, cộng thêm một lần thăm khám tại nhà sau sinh và một lần kiểm tra vào 42 ngày sau sinh, những khoản này do nhà nước chi trả. Cách nhận là trước tuần thai thứ 13 đến trung tâm dịch vụ y tế cộng đồng lập một quyển "Sổ tay sức khỏe mẹ và bé". Nếu không đi lập sổ, bạn sẽ bỏ lỡ miễn phí cả mấy lần này.
  • Lợi ích: "Quy chuẩn dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia (lần thứ ba)" có dịch vụ quản lý sức khỏe thai phụ và sản phụ. Thai phụ và sản phụ thường trú trong địa bàn có thể sử dụng các dịch vụ này. Kiểm tra sức khỏe giai đoạn đầu thai kỳ 1 lần, giai đoạn giữa thai kỳ 2 lần, giai đoạn cuối thai kỳ 2 lần, thăm khám sau sinh 1 lần, kiểm tra sức khỏe vào 42 ngày sau sinh 1 lần. Trước tuần thai thứ 13 phải đi lập sổ, đồng thời thực hiện lần khám thai đầu tiên. Hai lần khám trong giai đoạn giữa thai kỳ lần lượt vào tuần thai 16 đến 20 và tuần thai 21 đến 24. Hai lần khám trong giai đoạn cuối thai kỳ lần lượt vào tuần thai 28 đến 36 và tuần thai 37 đến 40. Danh mục dịch vụ được địa phương công khai còn bao gồm toàn bộ xét nghiệm lần đầu và sàng lọc trầm cảm sau sinh
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Y tế và Kế hoạch hóa gia đình Quốc gia (2017). "Quy chuẩn dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia (lần thứ ba)". https://www.nhc.gov.cn/ewebeditor/uploadfile/2017/04/20170417104506514.pdf; Chính quyền nhân dân thành phố Tĩnh Giang. "Dự án dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia — dịch vụ quản lý sức khỏe thai phụ và sản phụ" (danh mục dịch vụ địa phương được công khai). https://www.jingjiang.gov.cn/xxgk/zdlyxxgk/wsjk/art/2023/art_383017a2e7794892bc772bfbe042f379.html
  • Ghi chú: 5 lần này là mức tối thiểu miễn phí, không phải toàn bộ các lần khám thai. Bệnh viện sẽ căn cứ tình hình để làm thêm siêu âm, xét nghiệm đường huyết, theo dõi tim thai, những khoản này phải tự trả tiền. Lập sổ càng sớm thì việc phân loại nguy cơ thai kỳ càng được thực hiện sớm. Phân loại nguy cơ thai kỳ là xếp thai phụ vào các nhóm theo mức độ nguy cơ; nếu phát hiện thuộc nhóm nguy cơ cao thì mới có thể sớm chuyển đến bệnh viện đủ khả năng tiếp nhận. Người đang sống ở khu vực khác thì lập sổ tại nơi hiện đang ở, không cần quay về nơi đăng ký hộ khẩu

3. Ngay lần khám thai đầu tiên, hãy xét nghiệm cả HIV, giang mai và viêm gan B; nếu phát hiện HIV cũng có biện pháp can thiệp miễn phí

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Tư vấn và xét nghiệm sàng lọc ban đầu HIV được miễn phí theo quy định. Văn bản cấp quốc gia không ghi rõ hai xét nghiệm giang mai và viêm gan B có miễn phí hay không, hãy hỏi bệnh viện khám thai có thu phí hay không
  • Nói dễ hiểu: Ngay lần khám thai đầu tiên, hãy xét nghiệm cả ba bệnh HIV, giang mai và viêm gan B. Xét nghiệm sàng lọc ban đầu HIV không cần tự trả tiền. Nếu thực sự phát hiện dương tính cũng không phải là đường cùng. Nếu phát hiện HIV, nhà nước cung cấp miễn phí việc điều trị và tư vấn. Nếu phát hiện giang mai, hãy điều trị bằng penicillin càng sớm càng tốt. Nếu phát hiện viêm gan B, ngay khi trẻ chào đời phải đồng thời tiêm vắc-xin và globulin miễn dịch, ngăn bệnh truyền từ mẹ sang con.
  • Lợi ích: Lây truyền mẹ con là việc bệnh truyền từ mẹ sang con. "Quy chuẩn công tác dự phòng lây truyền HIV, giang mai và viêm gan B từ mẹ sang con (bản năm 2020)" có yêu cầu. Trong lần khám thai đầu tiên, bệnh viện phải thông báo thông tin liên quan, "cung cấp xét nghiệm phù hợp, đúng quy chuẩn và căn cứ vào kết quả để cung cấp tư vấn tiếp theo". Nếu trước khi sinh vẫn chưa xác định rõ, về nguyên tắc phải xử lý như người nhiễm bệnh. Quy chuẩn yêu cầu đối với thai phụ và sản phụ được phát hiện mắc giang mai là "tiến hành điều trị bằng penicillin đúng quy chuẩn càng sớm càng tốt", sau khi trẻ chào đời phải lập tức điều trị dự phòng bằng penicillin. Đối với thai phụ và sản phụ có kháng nguyên bề mặt viêm gan B dương tính, nếu đáp ứng điều kiện thì sau khi được đồng ý trên cơ sở hiểu rõ thông tin sẽ tiến hành điều trị kháng virus. Phát hiện dương tính cũng không phải là đường cùng. "Điều lệ phòng, chống AIDS" điều 23 quy định, đối với người tự nguyện tiếp nhận tư vấn và xét nghiệm HIV thì "cung cấp miễn phí tư vấn và xét nghiệm sàng lọc ban đầu". Điều 44 quy định, đối với thai phụ và sản phụ nhiễm HIV thì "cung cấp miễn phí việc điều trị và tư vấn dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con". Điều 43 yêu cầu cung cấp các dịch vụ như can thiệp (không để bệnh truyền sang con), điều trị, thăm khám sau sinh, theo dõi và xét nghiệm cho trẻ sơ sinh. Trẻ sơ sinh có mẹ dương tính với kháng nguyên bề mặt viêm gan B phải được tiêm đồng thời vắc-xin viêm gan B và globulin miễn dịch viêm gan B khi chào đời (xem mục 20, điều 2)
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia (2020). "Quy chuẩn công tác dự phòng lây truyền HIV, giang mai và viêm gan B từ mẹ sang con (bản năm 2020)". https://wjw.xinjiang.gov.cn/hfpc/zhgl6/202012/08b7de496f0b40e586d4b99d00cf79c4.shtml (do Ủy ban Y tế Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương đăng lại); Quốc vụ viện (2006). "Điều lệ phòng, chống AIDS (điều 23, 43, 44)". https://wjw.beijing.gov.cn/zwgk_20040/zcwj2022/flfg/202304/t20230408_2992986.html (do Ủy ban Y tế thành phố Bắc Kinh đăng lại)
  • Ghi chú: Ba xét nghiệm này được thực hiện càng sớm càng có ích, vì can thiệp và điều trị đều cần thời gian. Điều 3 "Điều lệ phòng, chống AIDS" còn nêu rõ "bất kỳ đơn vị và cá nhân nào cũng không được kỳ thị người nhiễm HIV, người mắc AIDS và người nhà của họ"; các quyền và lợi ích hợp pháp như kết hôn, tìm việc, khám chữa bệnh, đi học đều được pháp luật bảo vệ. Việc dự phòng và xét nghiệm thường ngày xem mục 1. Can thiệp sau phơi nhiễm sau hành vi nguy cơ cao xem mục 13

4. Suốt thai kỳ không hút một điếu thuốc, không uống một ngụm rượu; người nhà cũng đừng hút trong nhà

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì cóLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền, còn tiết kiệm được tiền thuốc lá và rượu. Khó ở chỗ phải khiến những người sống cùng cũng cai theo
  • Nói dễ hiểu: Hút thuốc trong thai kỳ làm tăng xác suất trẻ sinh non, sinh ra quá nhỏ, bị sứt môi hở hàm ếch; nguy cơ chảy máu bất thường trong thai kỳ và khi sinh tăng gấp đôi. Thai phụ hút thuốc hoặc trẻ hít phải khói thuốc sau khi chào đời đều có nguy cơ mắc hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh cao hơn. Cai thuốc lúc nào vẫn còn kịp. Không có mức uống rượu nào được biết là an toàn trong thai kỳ, vì vậy đừng uống trong suốt thai kỳ.
  • Lợi ích: Theo thước đo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ: hút thuốc trong thai kỳ có thể khiến trẻ "dù sinh đủ tháng vẫn có thể quá nhỏ", "có thể sinh non". Hút thuốc "làm tăng gấp đôi nguy cơ chảy máu bất thường trong thai kỳ và thời kỳ sinh nở". Hút thuốc làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh như sứt môi, hở hàm ếch. Hút thuốc còn "làm tổn thương phổi và não đang phát triển của thai nhi, tổn thương có thể kéo dài đến thời thơ ấu". Trẻ sơ sinh do người mẹ hút thuốc sinh ra, cũng như trẻ sơ sinh tiếp xúc với khói thuốc sau khi chào đời, có nguy cơ mắc hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh cao hơn. Khuyến nghị chính thức là "tốt nhất nên cai thuốc trước khi mang thai, nhưng nếu đã mang thai thì cai thuốc vẫn có ích", "cai thuốc lúc nào cũng không muộn". Về rượu, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho biết, trong thai kỳ "không có mức uống rượu nào được biết là an toàn", và cũng không có giai đoạn nào trong suốt thai kỳ mà uống rượu là an toàn. Não của trẻ phát triển trong suốt thai kỳ, tiếp xúc với rượu vào thời điểm nào cũng có thể bị ảnh hưởng
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Centers for Disease Control and Prevention. Smoking During Pregnancy. https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/diseases/pregnancy.html; Centers for Disease Control and Prevention. About Alcohol Use During Pregnancy. https://www.cdc.gov/alcohol-pregnancy/about/index.html
  • Ghi chú: Người khác hút trong nhà, thai phụ hít phải khói thuốc thụ động cũng gây ảnh hưởng đến thai nhi. Vì vậy người nhà sống cùng cũng đừng hút trong nhà. Rượu cũng vậy: không có lượng rượu nào được biết là an toàn, cách đơn giản nhất trong thai kỳ là không uống một ngụm nào. Tác động của thuốc lá và rượu đối với chính người trưởng thành xem mục 2

5. Người có yếu tố nguy cơ cao tiền sản giật bắt đầu uống một viên aspirin liều thấp mỗi ngày theo chỉ định của bác sĩ sau tuần thai 12

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Vài chục tệ. Mỗi ngày uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ, phải uống cho đến khi sinh. Cái khó là ngày nào cũng không được quên
  • Nói dễ hiểu: Tiền sản giật là một dạng cao huyết áp trong thai kỳ. Người từng bị ở lần mang thai trước, mang đa thai, bị cao huyết áp mạn tính, bị tiểu đường trước khi mang thai, mắc bệnh thận hoặc bệnh tự miễn được xem là có nguy cơ cao. Người có nguy cơ cao bắt đầu uống aspirin liều thấp mỗi ngày theo chỉ định của bác sĩ từ tuần thai 12, nguy cơ tiền sản giật giảm khoảng 15%, nguy cơ sinh non và tử vong của trẻ trước hoặc sau khi sinh giảm khoảng 20%. Những người khác không được tự uống.
  • Lợi ích: Nhóm công tác về dịch vụ dự phòng Hoa Kỳ đưa ra khuyến nghị mức B: người có nguy cơ cao tiền sản giật nên bắt đầu uống aspirin liều thấp (81 miligam/ngày) sau tuần thai 12 để dự phòng. Tiền sản giật là một bệnh cao huyết áp trong thai kỳ. Gộp kết quả của nhiều nghiên cứu lại, kết quả như sau, 95% CI là khoảng tin cậy. Tiền sản giật RR 0.85 (95% CI 0.75 đến 0.95, 16 nghiên cứu), giảm khoảng 15%. Sinh non RR 0.80 (95% CI 0.67 đến 0.95, 13 nghiên cứu), giảm khoảng 20%. Tử vong chu sinh RR 0.79 (95% CI 0.66 đến 0.96, 11 nghiên cứu), giảm khoảng 21%; tử vong chu sinh là tử vong trong khoảng thời gian trước và sau khi sinh. Trẻ nhỏ hơn tuổi thai/hạn chế tăng trưởng trong tử cung RR 0.82 (95% CI 0.68 đến 0.99, 16 nghiên cứu), giảm khoảng 18%; nghĩa là thai nhi phát triển nhỏ hơn so với những thai nhi cùng tuần tuổi
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: US Preventive Services Task Force (2021). Aspirin Use to Prevent Preeclampsia and Related Morbidity and Mortality: Preventive Medication. https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/low-dose-aspirin-use-for-the-prevention-of-morbidity-and-mortality-from-preeclampsia-preventive-medication
  • Ghi chú: Những người được xem là có nguy cơ cao gồm: từng bị tiền sản giật ở lần mang thai trước, mang song thai hoặc đa thai, bị cao huyết áp mạn tính. Ngoài ra còn có người đã mắc tiểu đường tuýp 1 hoặc tuýp 2 trước khi mang thai, mắc bệnh thận, cũng như mắc các bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng kháng phospholipid. Người không thuộc những nhóm này không được tự uống. Thuốc này cần bác sĩ kê đơn, khi khám thai hãy nói rõ tiền sử bệnh để bác sĩ đánh giá. Thuốc bán trong nước phần lớn là viên bao tan trong ruột 100 miligam, hãy uống theo chỉ định của bác sĩ

6. Làm xét nghiệm sàng lọc tiểu đường thai kỳ một lần từ tuần thai 24 trở đi, đừng ngại việc uống nước đường

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Từ vài chục đến hơn 100 tệ. Phải đi làm xét nghiệm khi đói, lấy máu vài lần, mất nửa buổi sáng
  • Nói dễ hiểu: Tiểu đường thai kỳ là tình trạng đường huyết cao chỉ xuất hiện sau khi mang thai. Sau tuần thai 24, dành nửa buổi sáng, uống nước đường một lần và lấy máu vài lần là có thể phát hiện bệnh. Nếu không xét nghiệm và không kiểm soát, nguy cơ thai nhi phát triển quá lớn, khó sinh, phải mổ, tiền sản giật và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh đều tăng lên.
  • Lợi ích: Khuyến nghị mức B của Nhóm công tác về dịch vụ dự phòng Hoa Kỳ: sàng lọc tiểu đường thai kỳ ở thai phụ không có triệu chứng (bản thân không cảm thấy khó chịu) từ tuần thai 24 trở đi. Tiểu đường thai kỳ là tình trạng đường huyết cao chỉ xuất hiện sau khi mang thai. Nếu chỉ sàng lọc một lần, lần này phải được thực hiện từ tuần thai 24 trở đi. Sàng lọc trước tuần thai 24 có tốt hay không, kết luận của nhóm công tác là bằng chứng hiện có chưa đủ để đánh giá lợi ích và tác hại (mức I). Nếu không kiểm soát tiểu đường thai kỳ, nguy cơ của những vấn đề sau sẽ tăng: thai to (thai nhi phát triển quá lớn), khó sinh, sinh mổ, tiền sản giật và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: US Preventive Services Task Force (2021). Gestational Diabetes: Screening. https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/gestational-diabetes-screening; Centers for Disease Control and Prevention. Gestational Diabetes. https://www.cdc.gov/diabetes/about/gestational-diabetes.html
  • Ghi chú: Theo Nhóm công tác về dịch vụ dự phòng Hoa Kỳ, sau khi phát hiện bệnh, thông thường trước hết sẽ bắt đầu từ việc vận động, điều chỉnh chế độ ăn và đo đường huyết; chỉ khi không kiểm soát được đường huyết mới dùng insulin hoặc thuốc uống. Đừng vì sợ phát hiện bệnh rồi phải tiêm mà bỏ qua lần xét nghiệm này. Sau khi sinh vẫn phải kiểm tra lại đường huyết: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho biết khoảng một nửa số người từng bị tiểu đường thai kỳ sau này sẽ mắc tiểu đường tuýp 2

7. Hãy ghi nhớ danh sách “đi bệnh viện ngay” này, trong thai kỳ và một năm sau sinh đều áp dụng

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền. Dành năm phút để ghi nhớ, tốt nhất cũng cho người sống cùng biết
  • Nói dễ hiểu: Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây, hãy lập tức đi bệnh viện, đừng ở nhà chờ qua đêm; trong vòng một năm sau sinh cũng áp dụng. Đau đầu không thuyên giảm hoặc ngày càng nặng, nhìn mọi thứ khác thường, sốt đến 38 ℃, tay hoặc mặt sưng phù nghiêm trọng. Khó thở, đau ngực hoặc tim đập nhanh, đau bụng dữ dội không thuyên giảm, thai ngừng cử động hoặc cử động giảm rõ rệt. Chảy máu hoặc rỉ dịch âm đạo, một bên cánh tay hoặc chân vừa sưng vừa đau, có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé.
  • Lợi ích: Những dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp trong thai kỳ và thời kỳ hậu sản được Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ liệt kê gồm: đau đầu không ngừng hoặc ngày càng nặng, chóng mặt hoặc ngất xỉu, nhìn mọi thứ khác thường, nhiệt độ cơ thể đạt 38 ℃ hoặc cao hơn; tay hoặc mặt sưng phù nghiêm trọng, có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé, khó thở, đau ngực hoặc tim đập quá nhanh; buồn nôn và nôn rất dữ dội, đau bụng dữ dội kéo dài không thuyên giảm, thai cử động ngừng hoặc giảm rõ rệt trong thai kỳ; chảy máu âm đạo hoặc chảy dịch trong thai kỳ, chảy máu âm đạo hoặc dịch tiết bất thường sau sinh; một bên cánh tay hoặc một bên chân sưng nghiêm trọng, đỏ hoặc đau. Những vấn đề này đều có thể xảy ra trong vòng một năm sau sinh, không phải “hết tháng ở cữ là không sao”
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Centers for Disease Control and Prevention. Hear Her — Urgent Maternal Warning Signs. https://www.cdc.gov/hearher/maternal-warning-signs/index.html; World Health Organization. Maternal mortality fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality
  • Ghi chú: Tác dụng của danh sách này là giúp phân biệt giữa “cố chịu thêm chút nữa” và “phải đi ngay”. Đau đầu kèm nhìn mờ, lại thêm đau vùng bụng trên, là dấu hiệu hướng đến tiền sản giật (bệnh cao huyết áp trong thai kỳ). Một bên cẳng chân vừa sưng vừa đau là dấu hiệu hướng đến huyết khối tĩnh mạch sâu (xem mục 13). Theo Tổ chức Y tế Thế giới, băng huyết sau sinh có thể cướp đi mạng sống của một phụ nữ khỏe mạnh chỉ trong vài giờ. Hễ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào thì đi thẳng đến bệnh viện, đừng ở nhà chờ qua đêm

8. Vỡ ối thì nằm ngay tại chỗ, kê cao mông, gọi 120, không đi lại cũng không tắm

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: không tốn tiền
  • Nói dễ hiểu: Vỡ ối rồi thì không phải từ từ thu dọn đồ đạc rồi mới lên đường. Cách làm đúng là nằm ngay tại chỗ, kê cao mông, gọi 120. Đứng đi lại sẽ khiến nước ối chảy nhanh hơn, dây rốn có thể bị cuốn xuống theo. Đó là một cấp cứu có thể đe dọa tính mạng em bé.
  • Lợi ích: Cách xử trí do Ủy ban Y tế và Sức khỏe thành phố Bắc Kinh đưa ra: sau khi phát hiện vỡ ối, "lập tức tìm một chỗ nằm ngửa xuống, để ngăn nước ối chảy ra", "không tùy tiện đi lại", đồng thời "lập tức gọi số điện thoại cấp cứu 120". Trong lúc chờ xe, báo người nhà mang đồ đến bệnh viện gặp nhau. Tài liệu phổ biến kiến thức của cơ sở y tế còn giải thích lý do: khi đứng, nước ối mất nhanh hơn, dây rốn của thai nhi có thể rơi ra theo, tình trạng này gọi là sa dây rốn, là một cấp cứu đe dọa thai nhi. Vì vậy cần nằm xuống, kê cao mông, có thể nằm nghiêng bên trái
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ủy ban Y tế và Sức khỏe thành phố Bắc Kinh. Chủ đề cấp cứu hằng tuần: Phải làm gì khi bà mẹ tương lai bị vỡ ối sớm? https://wjw.beijing.gov.cn/bmfw_20143/jkzs/jzjj/202001/t20200115_1575632.html; Bệnh viện Phụ sản và Nhi quận Thuận Nghĩa thành phố Bắc Kinh. Phải làm gì khi vỡ ối ở nhà vào cuối thai kỳ? https://www.bch-syfy.cn/Html/News/Articles/9453.html
  • Ghi chú: Ba dấu hiệu sắp sinh là cơn co tử cung có quy luật, ra máu báo, vỡ ối; vỡ ối là trường hợp cần "nằm xuống ngay tại chỗ và gọi xe". Đây là phần tác giả tổng hợp dựa trên hai tài liệu phổ biến kiến thức nói trên. Tài liệu của Bệnh viện Phụ sản và Nhi quận Thuận Nghĩa cho biết xuống giường đứng, đi lại, ngồi hoặc ngồi xổm đều khiến nước ối chảy nhanh hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ sa dây rốn. Vì vậy sau khi vỡ ối, đừng tắm, đừng ngồi xổm đi vệ sinh, đừng tự lái xe. Ghi lại thời điểm vỡ ối và màu sắc nước ối để báo cho bác sĩ. Nếu nước ối có màu xanh nhạt, xanh vàng hoặc thậm chí vàng nâu, có thể bên trong đã lẫn phân su (phân của thai nhi). Nếu cảm thấy có vật dạng sợi thòng xuống từ âm đạo, có thể là sa dây rốn, hãy lập tức gọi 120, nằm ngửa và kê cao mông. Nếu thai máy khác rõ rệt so với bình thường, cũng phải báo cho bác sĩ

9. Muốn sinh không đau thì cứ nói thẳng, phương pháp này không làm tăng nguy cơ sinh mổ

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo thời gianĐối tượng mang thai

  • Chi phí: từ vài trăm đến hơn một nghìn tệ, giá cả mỗi nơi mỗi khác. Cần hỏi trước bệnh viện và khoa gây mê xem có thể thực hiện hay không. Điều khó là phải tự mình lên tiếng đề nghị
  • Nói dễ hiểu: Sinh không đau là tiêm thuốc gây tê vào vùng thắt lưng để giảm cơn đau khi sinh. Phương pháp này hiệu quả hơn các cách giảm đau khác, đồng thời không khiến bạn có khả năng phải chịu một nhát dao cao hơn. Câu nói "tiêm giảm đau rồi sẽ đau lưng cả đời" cũng không có cơ sở. Hiện nay phương pháp này đã có hạng mục thu phí riêng, nhằm khiến bệnh viện sẵn sàng thực hiện hơn.
  • Lợi ích: Kết luận của tổng quan hệ thống Cochrane là: giảm đau ngoài màng cứng hiệu quả hơn các phương pháp không dùng ngoài màng cứng trong việc giảm đau đẻ và nâng cao mức độ hài lòng của sản phụ đối với việc giảm đau. Sinh không đau chính là sử dụng phương pháp giảm đau ngoài màng cứng. Cùng bài tổng quan đó cũng cho biết, "giảm đau ngoài màng cứng không ảnh hưởng đến nguy cơ sinh mổ và chứng đau lưng kéo dài". Hiện tượng tăng hỗ trợ sinh bằng dụng cụ (dùng dụng cụ để đưa em bé ra ngoài) đã không còn được thấy trong các nghiên cứu sau năm 2005. Từ năm 2024, Hướng dẫn lập hạng mục giá dịch vụ y tế sản khoa của Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia đã lập riêng các hạng mục "giảm đau khi sinh", "sinh có doula", "người nhà陪产" [陪产] thành các hạng mục riêng. Lý do chính là trước đây chưa có hạng mục giá riêng, khiến sự tích cực của bệnh viện trong việc cung cấp dịch vụ giảm đau khi sinh bị hạn chế
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Anim-Somuah M, Smyth RMD, Cyna AM, Cuthbert A (2018). Epidural versus non-epidural or no analgesia for pain management in labour. Cochrane Database of Systematic Reviews, (5), CD000331. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000331.pub4; Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia (2024). Tái cấu trúc các hạng mục giá dịch vụ sản khoa, góp phần xây dựng xã hội thân thiện với việc sinh con. https://www.gov.cn/zhengce/202406/content_6957553.htm
  • Ghi chú: Hai cách nói được truyền bá rộng rãi nhất là "tiêm giảm đau sẽ khiến đau lưng cả đời" và "tiêm giảm đau sẽ gây khó sinh, phải mổ", nhưng đều không có cơ sở. Cochrane tổng hợp các nghiên cứu về giảm đau ngoài màng cứng và những phương pháp giảm đau khác, kết luận rằng phương pháp này không ảnh hưởng đến nguy cơ sinh mổ cũng như chứng đau lưng kéo dài. Các tác dụng phụ thực sự gồm: huyết áp hơi thấp, sốt, chân mềm yếu, không tiểu được, đồng thời giai đoạn chuyển dạ thứ nhất và thứ hai kéo dài hơn, có khả năng phải dùng oxytocin hơn. Làm hay không là do bạn tự quyết định, nhưng đừng từ bỏ vì tin đồn. Có thể thực hiện hay không còn tùy bệnh viện có bác sĩ gây mê túc trực 24 giờ hay không; hãy hỏi rõ ngay từ khi khám thai

10. Không có chỉ định y khoa thì đừng chủ động yêu cầu sinh mổ, cũng đừng mổ chỉ để chọn ngày

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: không tốn tiền. Điều khó là phải chống lại những lời người nhà nói
  • Nói dễ hiểu: Theo Tổ chức Y tế Thế giới, sau khi tỷ lệ sinh mổ của một nơi vượt quá 10%, không có bằng chứng cho thấy số ca tử vong của bà mẹ và trẻ sơ sinh vẫn tiếp tục giảm. Trường hợp cần mổ thì nhất định phải mổ. Người từng sinh mổ nếu mang thai lần nữa sẽ dễ gặp nhau tiền đạo và nhau cài răng lược hơn. Sinh mổ chỉ để chọn ngày hoặc vì sợ đau thì không đáng.
  • Lợi ích: Tuyên bố năm 2015 của Tổ chức Y tế Thế giới: khi tỷ lệ sinh mổ trong một quần thể tăng lên khoảng 10%, số ca tử vong ở bà mẹ và trẻ sơ sinh sẽ giảm. Sau khi vượt quá 10%, không có bằng chứng cho thấy tỷ lệ tử vong còn được cải thiện thêm. Tổ chức Y tế Thế giới đồng thời nhấn mạnh rằng cần cố gắng hết sức để cung cấp dịch vụ sinh mổ cho những sản phụ có nhu cầu, thay vì cố đạt một tỷ lệ cụ thể nào đó. Một bài tổng hợp khác so sánh sinh mổ với sinh thường cho thấy, nếu mang thai lần nữa sau khi từng sinh mổ, nhau tiền đạo, nhau cài răng lược, nhau bong non và thai chết lưu đều thường gặp hơn. Những kết quả này đến từ các nghiên cứu theo dõi hồ sơ, tác giả cho biết không thể dựa vào đó để kết luận là do sinh mổ gây ra
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: World Health Organization (2015). WHO Statement on Caesarean Section Rates(WHO/RHR/15.02). https://www.who.int/publications/i/item/WHO-RHR-15.02; Keag OE, Norman JE, Stock SJ (2018). Long-term risks and benefits associated with cesarean delivery for mother, baby, and subsequent pregnancies: Systematic review and meta-analysis. PLoS Medicine, 15(1), e1002494. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1002494
  • Ghi chú: Khi thực sự cần thiết về mặt y khoa, sinh mổ là phẫu thuật cứu tính mạng, cần làm thì cứ làm, đừng cố chịu đựng. Điều cần tránh là mổ khi y khoa không thực sự cần, chẳng hạn vì sợ đau, chọn giờ tốt, tính tuổi đi học của con. Sinh mổ là một cuộc đại phẫu vùng bụng. Một bài tổng hợp so sánh sinh mổ với sinh thường để xem sau khi từng sinh mổ thì lần mang thai tiếp theo sẽ như thế nào. OR của nhau tiền đạo là 1.74, OR của nhau cài răng lược là 2.95, OR của nhau bong non là 1.38, OR của thai chết lưu là 1.27. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc bạn còn muốn sinh con thứ hai hay không. Ngược lại, những người sinh mổ về sau ít bị són tiểu và sa cơ quan vùng chậu hơn. Những kết quả này đều đến từ các nghiên cứu theo dõi hồ sơ, tác giả cho biết không thể dựa vào đó để kết luận là do sinh mổ gây ra

11. Xác nhận tình trạng tham gia bảo hiểm sinh育 trước khi mang thai, người phối ngẫu không đi làm cũng có thể thanh toán chi phí y tế sinh con

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạcĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền. Chỉ cần gọi một lần đến số tư vấn bảo hiểm xã hội hoặc bảo hiểm y tế
  • Nói dễ hiểu: Đơn vị đã đóng bảo hiểm sinh育 thì chi phí y tế khi sinh con và khoản trợ cấp trong thời gian nghỉ thai sản đều được chi từ quỹ này. Nếu người phối ngẫu không đi làm thì phần chi phí y tế cũng có thể được thanh toán. Số tháng tham gia bảo hiểm đã đủ hay chưa, sinh con ở nơi khác có cần đăng ký trước hay không, đều phải hỏi rõ từ sớm.
  • Lợi ích: Điều 54 "Luật Bảo hiểm xã hội": Người sử dụng lao động đã đóng phí bảo hiểm sinh育 thì người lao động được hưởng chế độ bảo hiểm sinh育. Người phối ngẫu không đi làm của người lao động được hưởng chế độ chi phí y tế sinh育 theo quy định của Nhà nước, khoản tiền cần thiết được chi từ quỹ bảo hiểm sinh育. Đơn vị đã đóng bảo hiểm sinh育 thì bản thân người lao động được hưởng chế độ, chi phí y tế khi người phối ngẫu không đi làm của người lao động sinh con cũng có thể được chi từ quỹ này. Chế độ bảo hiểm sinh育 gồm hai phần: một phần là chi phí y tế sinh育, tức chi phí y tế của việc sinh con; phần còn lại là trợ cấp sinh育, tức khoản tiền được trả cho bạn trong thời gian nghỉ thai sản. Điều 56 liệt kê ba trường hợp được nhận trợ cấp sinh育: lao động nữ sinh con được nghỉ thai sản, được nghỉ để thực hiện phẫu thuật kế hoạch hóa gia đình, và các trường hợp khác do pháp luật, quy định hành chính quy định. Trợ cấp sinh育 "được tính theo mức lương bình quân tháng của người lao động tại đơn vị sử dụng lao động trong năm trước", tính theo mức lương bình quân tháng của người lao động tại đơn vị bạn trong năm trước, không phải tiền lương của riêng bạn
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2010). "Luật Bảo hiểm xã hội nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (Điều 54, 56). https://guangdong.chinatax.gov.cn/gdsw/qysw_gkwj/2020-02/12/content_8e8c485d0db34b989531f3ba57cec5a9.shtml (được Cục Thuế Nhà nước tỉnh Quảng Đông đăng lại)
  • Ghi chú: Có hai việc cần hỏi trước cơ quan bảo hiểm y tế địa phương. Một là số tháng tham gia bảo hiểm liên tục đã đủ hay chưa, có yêu cầu số tháng tối thiểu hay không. Hai là nếu sinh con ngoài nơi tham gia bảo hiểm thì có cần làm thủ tục đăng ký sinh育 ở nơi khác trước hay không, chi phí chưa đăng ký thì thanh toán thế nào. Quy định ở mỗi nơi khác nhau, ở đây chưa kiểm tra từng địa phương, hỏi trước là kinh nghiệm của tác giả. Số ngày nghỉ thai sản và cách tính trợ cấp sinh育 xem mục 18, điều 2

12. Làm "Giấy chứng nhận y tế khai sinh" trước khi xuất viện, nghĩ sẵn tên và đừng viết sai chữ

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo thời gianĐối tượng mang thai, trẻ sơ sinh

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khi làm thủ tục xuất viện thì tiện thể làm luôn
  • Nói dễ hiểu: Giấy này là giấy tờ cần có trước khi đăng ký hộ khẩu, tham gia bảo hiểm và đi học. Nếu sinh tại bệnh viện thì nhận giấy từ cơ sở đã đỡ đẻ. Nếu không sinh tại cơ sở hỗ trợ đỡ đẻ thì phải làm giám định quan hệ cha con trước mới được nhận. Trước hết hãy xác nhận các chữ trong tên có thể nhập được vào hệ thống hộ tịch hay không.
  • Lợi ích: Điều 23 "Luật Chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em": Cơ sở y tế, chăm sóc sức khỏe và người thực hiện đỡ đẻ tại nhà cấp "Giấy chứng nhận y tế khai sinh" thống nhất do cơ quan hành chính y tế thuộc Quốc vụ viện quy định và phát hành. Giấy này là điều kiện cần có trước cho mọi việc sau đó: đăng ký hộ khẩu, tham gia bảo hiểm, làm thẻ bảo hiểm y tế, nhập học nhà trẻ và đi học đều cần đến nó. Ý kiến năm 2015 của Văn phòng Quốc vụ viện về việc giải quyết vấn đề đăng ký hộ khẩu cho người không có hộ khẩu nêu rõ: Người sinh tại cơ sở hỗ trợ đỡ đẻ thì xin "Giấy chứng nhận y tế khai sinh" tại cơ sở hỗ trợ đỡ đẻ đó. Người sinh ngoài cơ sở hỗ trợ đỡ đẻ phải lấy giấy chứng nhận giám định quan hệ cha con do cơ quan giám định có đủ tư cách cấp trước, sau đó xin giấy tại cơ quan do cơ quan y tế cấp huyện ủy thác
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1994, sửa đổi năm 2017). "Luật Chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (Điều 23). https://www.gov.cn/guoqing/2021-10/29/content_5647619.htm; Văn phòng Quốc vụ viện (2015). "Ý kiến về việc giải quyết vấn đề đăng ký hộ khẩu cho người không có hộ khẩu" (Văn bản số 96 năm 2015). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2016-01/14/content_10595.htm
  • Ghi chú: Trước khi điền, hãy đối chiếu từng chữ một lần các thông tin gồm họ tên cha mẹ, số căn cước công dân và họ tên của trẻ. Chữ dùng trong tên phải có thể nhập được vào hệ thống hộ tịch, chữ hiếm sau này sẽ gây rất nhiều phiền phức khi làm thủ tục. Đổi tên và sửa giấy đều phải làm thủ tục cấp lại hoặc đổi giấy, phiền phức hơn nhiều so với việc đối chiếu ngay tại chỗ. Nhận giấy rồi thì cất riêng cho cẩn thận, quan trọng không kém sổ hộ khẩu và căn cước công dân

13. Đừng từ chối sàng lọc máu gót chân và sàng lọc thính lực cho trẻ sơ sinh

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai, trẻ sơ sinh

  • Chi phí: Miễn phí ở phần lớn địa phương, hoặc vài chục tệ. Một số hạng mục mở rộng phải tự trả tiền. Sau khi trẻ sinh, chỉ cần chích gót chân một lần
  • Nói dễ hiểu: Chích máu gót chân một lần và làm xét nghiệm thính lực một lần có thể phát hiện bệnh suy giáp, bệnh phenylketon niệu và khiếm khuyết thính lực vào lúc trẻ trông hoàn toàn bình thường. Đợi đến khi triệu chứng xuất hiện thì tổn thương trí tuệ do suy giáp và phenylketon niệu gây ra đã không thể phục hồi. Phát hiện khiếm khuyết thính lực thì có thể đeo máy trợ thính sớm.
  • Lợi ích: Điều 3 "Biện pháp quản lý sàng lọc bệnh ở trẻ sơ sinh": "Các bệnh được sàng lọc ở trẻ sơ sinh trên toàn quốc bao gồm bệnh suy giảm chức năng tuyến giáp bẩm sinh, bệnh phenylketon niệu và các bệnh rối loạn chuyển hóa di truyền ở trẻ sơ sinh khác, cùng với khiếm khuyết thính lực." Những bệnh này ở giai đoạn đầu đều hoàn toàn không biểu hiện bất thường. Trong đó, khi suy giáp và phenylketon niệu đến lúc triệu chứng rõ ràng thì tổn thương trí tuệ đã không thể đảo ngược. Còn nếu phát hiện sớm và can thiệp sớm thì hiệu quả rất tốt, bằng cách bổ sung hormone tuyến giáp, uống sữa công thức đặc biệt, đeo máy trợ thính hoặc cấy ốc tai điện tử. Điều 10 quy định, nếu kết quả sàng lọc dương tính thì cơ sở phải kịp thời thông báo cho người giám hộ đưa trẻ đi xác định chẩn đoán
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Bộ Y tế (2009). "Biện pháp quản lý sàng lọc bệnh ở trẻ sơ sinh" (Lệnh Bộ Y tế số 64, Điều 3, 10, 11). http://www.gov.cn/gongbao/content/2009/content_1371363.htm
  • Ghi chú: Điều 11 của biện pháp yêu cầu trước khi sàng lọc phải thông báo trung thực cho người giám hộ về hạng mục, điều kiện, phương thức, độ nhạy (có thể phát hiện bao nhiêu trường hợp) và chi phí, đồng thời phải ký đồng ý. Vì vậy bạn sẽ nhận được một bản chấp thuận có hiểu biết. Trước khi ký, hãy đọc kỹ: hạng mục nào là bệnh được Nhà nước quy định, hạng mục nào là phần thêm phải tự trả tiền. Sàng lọc ban đầu dương tính không có nghĩa là đã được chẩn đoán xác định, theo Điều 10 của biện pháp, cơ sở sẽ thông báo cho bạn đưa trẻ đi xác định chẩn đoán, đừng sụp đổ ngay ở bước này. Nếu sàng lọc thính lực ban đầu không đạt thì phải đưa trẻ đi sàng lọc lại theo thông báo, đừng tự phán đoán rằng "trẻ nghe được thì thôi"

14. Nhận "Giấy chứng nhận y tế khai sinh" là làm bảo hiểm y tế cư dân cho trẻ ngay, đừng đợi đăng ký hộ khẩu xong

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tiền bạcĐối tượng mang thai, trẻ sơ sinh

  • Chi phí: Mỗi năm đóng phí bảo hiểm y tế cư dân một lần, vài trăm tệ
  • Nói dễ hiểu: Nhận giấy khai sinh là có thể tham gia bảo hiểm cho trẻ trên mạng, không cần đợi đăng ký hộ khẩu. Tham gia rồi thì chi phí nằm viện lúc xuất viện có thể được thanh toán ngay tại chỗ. Chi phí nằm viện của trẻ sơ sinh không thấp, có bảo hiểm và không có bảo hiểm khác nhau rất nhiều.
  • Lợi ích: Thước đo năm 2024 của Cổng thông tin Chính phủ Trung Quốc: "Trẻ sơ sinh có thể tham gia bảo hiểm trực tuyến chỉ bằng giấy chứng nhận y tế khai sinh", không cần đăng ký hộ khẩu trước. "Sau khi trẻ sơ sinh xuất viện là có thể trực tiếp thanh toán chi phí thuốc men và điều trị." Trước đây phải đăng ký hộ khẩu xong mới được tham gia bảo hiểm, chi phí nằm viện phải tự ứng toàn bộ trước rồi quay lại thanh toán. Thời gian xử lý bình quân việc đóng phí tham gia bảo hiểm cũng được rút từ 28.7 ngày làm việc đầu năm xuống còn 6.4 ngày làm việc
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Cổng thông tin Chính phủ Trung Quốc (2024). "Họp báo chính sách thường kỳ của Quốc vụ viện về việc hoàn thiện cơ chế lâu dài cho việc tham gia bảo hiểm y tế cơ bản". https://www.gov.cn/zhengce/202409/content_6973567.htm
  • Ghi chú: Sinh non, chiếu đèn điều trị vàng da, viêm phổi ở trẻ sơ sinh là những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ sơ sinh phải nằm viện, chi phí dễ lên đến hàng chục nghìn tệ, có bảo hiểm và không có bảo hiểm khác nhau rất nhiều. Quy định của từng địa phương về việc "tham gia bảo hiểm trong bao nhiêu ngày sau khi sinh thì có thể được hưởng chế độ kể từ ngày sinh" không hoàn toàn giống nhau. Cách thực hiện cụ thể thì lấy thông tin từ cơ quan bảo hiểm y tế địa phương làm chuẩn. Trước khi xuất viện, gọi 12393 hỏi một câu là tiện nhất

15. Trong vòng một tháng sau khi trẻ chào đời, đến đồn công an khai báo đăng ký khai sinh

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích nhỏThước đo tự doĐối tượng mang thai, trẻ sơ sinh

  • Chi phí: Không tốn tiền. Chỉ cần đến cửa sổ hộ tịch của đồn công an một chuyến
  • Nói dễ hiểu: Trong vòng một tháng sau khi sinh phải đăng ký hộ khẩu, đồng thời phải đến bệnh viện nơi sinh hoặc đơn vị tiêm chủng tại nơi cư trú để làm giấy chứng nhận tiêm chủng. Hai việc này làm riêng, chưa đăng ký hộ khẩu thì vẫn phải tiêm vắc-xin đúng lịch, không được chờ làm xong hộ khẩu mới tiêm.
  • Lợi ích: "Điều lệ đăng ký hộ khẩu" Điều 7 quy định: "Trong vòng một tháng sau khi trẻ sơ sinh chào đời, chủ hộ, người thân, người nuôi dưỡng hoặc hàng xóm phải đến cơ quan đăng ký hộ khẩu nơi thường trú của trẻ sơ sinh để khai báo đăng ký khai sinh." Đây là thời hạn do pháp luật quy định, không phải khuyến nghị. Đăng ký hộ khẩu và tiêm vắc-xin được làm riêng. "Luật Quản lý vắc-xin" yêu cầu trong vòng một tháng sau khi trẻ chào đời, phải đến đơn vị tiêm chủng tại nơi cư trú hoặc bệnh viện nơi sinh để làm giấy chứng nhận tiêm chủng. Các đơn vị này không được từ chối làm thủ tục. Tiêm chủng được quản lý theo nơi cư trú, không cần đăng ký hộ khẩu trước. Trẻ chưa đăng ký hộ khẩu vẫn phải được tiêm đúng thời gian theo chương trình tiêm chủng
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Quốc vụ viện (1958). "Điều lệ đăng ký hộ khẩu nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (Điều 7). http://www.gd.gov.cn/zwgk/wjk/zcfgk/content/post_2531969.html (do Chính quyền nhân dân tỉnh Quảng Đông đăng lại); Văn phòng Quốc vụ viện (2015). "Ý kiến về việc giải quyết vấn đề đăng ký hộ khẩu cho người chưa có hộ khẩu" (số 96 năm 2015). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2016-01/14/content_10595.htm; Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (2019). "Luật Quản lý vắc-xin nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" (Điều 6, 47). https://www.samr.gov.cn/zw/zfxxgk/fdzdgknr/fgs/art/2023/art_dde03480953841a5912c864dc29003d0.html
  • Ghi chú: Mang đủ những giấy tờ này: giấy chứng sinh y tế, chứng minh nhân dân và sổ hộ khẩu của cha mẹ, giấy đăng ký kết hôn; danh sách cụ thể căn cứ theo yêu cầu của đồn công an địa phương. Ý kiến năm 2015 của Văn phòng Quốc vụ viện nêu rõ việc "đăng ký hộ khẩu theo cha hay theo mẹ là tự nguyện", có thể tự chọn đăng ký theo cha hoặc theo mẹ. Khu vực trường học và nơi tham gia bảo hiểm của hai bên có thể khác nhau, nên suy nghĩ kỹ trước khi đi, sau này thay đổi sẽ rất phiền phức. Trẻ sinh ngoài giá thú cũng có thể đăng ký hộ khẩu: cùng văn bản đó nêu rõ có thể nộp giấy chứng sinh y tế, sổ hộ khẩu của một bên cha hoặc mẹ và bản giải trình về việc sinh con ngoài giá thú để xin đăng ký. Nếu đăng ký hộ khẩu theo cha thì còn phải nộp giấy chứng minh quan hệ cha con do cơ quan giám định có đủ tư cách cấp

16. Đừng bỏ qua lần tái khám sau sinh 42 ngày, vì ở một số nơi lần này đồng thời là buổi sàng lọc trầm cảm sau sinh

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền, thuộc dịch vụ y tế công cộng cơ bản. Mất nửa ngày. Khó ở chỗ vừa hết thời gian ở cữ đã ngại đi
  • Nói dễ hiểu: Lần tái khám này không tốn tiền. Theo danh mục dịch vụ được địa phương công khai, lần khám này bao gồm xét nghiệm công thức máu, xét nghiệm dịch tiết âm đạo và 1 lần sàng lọc trầm cảm sau sinh. Trong vòng một năm sau sinh vẫn có thể xuất hiện vấn đề nghiêm trọng, đừng nghĩ rằng hết thời gian ở cữ là đã an toàn.
  • Lợi ích: Trong phần quản lý sức khỏe thai phụ và sản phụ của "Quy chuẩn dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia (lần thứ ba)", sau sinh có 1 lần thăm khám sau sinh và 1 lần kiểm tra sức khỏe sau sinh 42 ngày. Trong danh mục dịch vụ được địa phương công khai, lần này bao gồm xét nghiệm (công thức máu, xét nghiệm dịch tiết âm đạo) và 1 lần sàng lọc trầm cảm sau sinh. "Ủy ban Y tế Quốc gia" trong kế hoạch công tác dịch vụ đặc thù về phòng ngừa và điều trị trầm cảm năm 2020 yêu cầu các địa phương thí điểm "đưa sàng lọc trầm cảm trong thời kỳ mang thai và sau sinh vào quy trình khám thai định kỳ và thăm khám sau sinh". Vì vậy, sau sinh có được kết hợp sàng lọc trầm cảm hay không còn tùy địa phương có thực hiện như vậy hay không. Trong vòng một năm sau sinh vẫn có thể xuất hiện biến chứng nghiêm trọng. Trong danh sách "lập tức đến bệnh viện" ở điều 7, "có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc làm hại con", "chảy máu âm đạo hoặc có dịch tiết bất thường sau sinh", "một bên chi thể sưng đau nghiêm trọng" đều thuộc nhóm sau sinh
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Ủy ban Y tế và Kế hoạch hóa gia đình Quốc gia (2017). "Quy chuẩn dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia (lần thứ ba)". https://www.nhc.gov.cn/ewebeditor/uploadfile/2017/04/20170417104506514.pdf; Chính quyền nhân dân thành phố Tĩnh Giang. "Dự án dịch vụ y tế công cộng cơ bản quốc gia — dịch vụ quản lý sức khỏe thai phụ và sản phụ" (danh mục dịch vụ địa phương được công khai). https://www.jingjiang.gov.cn/xxgk/zdlyxxgk/wsjk/art/2023/art_383017a2e7794892bc772bfbe042f379.html; Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia (2020). "Thông báo về việc thăm dò triển khai các dịch vụ đặc thù về phòng ngừa và điều trị trầm cảm, chứng mất trí ở người cao tuổi" (công văn số 726 năm 2020). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2020-09/11/content_5542555.htm
  • Ghi chú: Trầm cảm sau sinh không phải là làm nũng hay yếu đuối, người nhà khuyên một câu "nghĩ thoáng lên" cũng không giải quyết được. Bệnh có bảng câu hỏi sàng lọc riêng, có phương pháp điều trị và có thể hồi phục. Khi có ý nghĩ tự sát, xem cách xử trí ở mục 1. Khi thực sự không thể nuôi con, xem lối ra hợp pháp ở mục 9, điều 20. Lần tái khám này cũng sẽ kiểm tra vết thương hồi phục thế nào, tử cung hồi phục ra sao, chức năng sàn chậu có tốt không. Phương án tránh thai cũng được trao đổi trong lần này: sau sinh chưa có kinh nguyệt không có nghĩa là sẽ không mang thai

17. Mang thai không cần đem mèo cho đi, nhờ người khác dọn cát vệ sinh mèo mỗi ngày, thịt phải nấu chín kỹ, chạm vào đất phải đeo găng tay

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền. Giao cho người nhà dọn cát vệ sinh mèo mỗi ngày. Nếu chỉ có thể tự dọn, mua một hộp găng tay dùng một lần. Khó ở chỗ thịt phải ăn chín kỹ, bít tết bò và thịt cừu tái đều không được ăn
  • Nói dễ hiểu: Toxoplasma là một loại ký sinh trùng. Nếu lần đầu nhiễm trong thời kỳ mang thai, có thể bị sảy thai, trẻ cũng có thể bị tổn thương mắt và não. Nuôi mèo trong nhà không khiến con người dễ nhiễm hơn, không cần đem mèo cho đi. Điều cần đề phòng hơn là ăn thịt chưa chín kỹ, chạm vào đất mà không rửa tay; chỉ cần nhờ người khác dọn cát vệ sinh mèo mỗi ngày là được.
  • Lợi ích: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho biết, nếu lần đầu nhiễm Toxoplasma ngay trước hoặc trong thời kỳ mang thai, bệnh có thể truyền sang thai nhi. Phần lớn trẻ bị nhiễm không có triệu chứng khi sinh, nhưng khi lớn lên có thể bị mù hoặc khuyết tật trí tuệ. Một số ít trẻ đã bị tổn thương nghiêm trọng ở mắt hoặc não ngay khi sinh. Hệ thống Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết, nhiễm bệnh trong thai kỳ có thể dẫn đến sảy thai. Trung tâm xét nghiệm toxoplasma ở Lyon, Pháp, đã thống kê 603 thai phụ được xác nhận nhiễm bệnh trong thai kỳ, phần lớn đã dùng thuốc chống ký sinh trùng. Tỷ lệ truyền sang thai nhi là 29% (95% CI 25 đến 33, khoảng tin cậy). Khoảng 6% trường hợp nhiễm bệnh ở tuần thai thứ 13 truyền sang thai nhi, trong khi con số này ở tuần thai thứ 36 là khoảng 72%. Nhiễm càng sớm, trẻ càng dễ xuất hiện triệu chứng. Ở những người nhiễm bệnh trong khoảng tuần thai thứ 24 đến 30, nguy cơ trẻ xuất hiện triệu chứng sớm là cao nhất, khoảng 10%. Sáu thành phố ở châu Âu đã so sánh những thai phụ mới nhiễm bệnh trong thai kỳ với những người không nhiễm. Nuôi mèo trong nhà có OR 1.0 (95% CI 0.7 đến 1.5), không có khác biệt. Tự dọn khay cát vệ sinh mèo có OR 1.3 (95% CI 0.8 đến 2.1), khác biệt có thể chỉ là ngẫu nhiên. Ăn thịt cừu chưa chín kỹ có odds ratio OR 3.13 (95% CI 1.4 đến 7.2). Chạm vào đất có OR 1.81 (95% CI 1.2 đến 2.7). Cả hai yếu tố này đều liên quan đến tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn. Ở các thành phố, 30% đến 63% số ca nhiễm có thể quy cho việc ăn thịt chưa chín kỹ hoặc thịt ướp, còn 6% đến 17% có thể quy cho việc chạm vào đất. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ khuyến cáo thai phụ: nếu có thể nhờ người khác thay cát vệ sinh mèo thì hãy nhờ họ làm. Nếu không có ai thay, hãy đeo găng tay dùng một lần, sau khi thay xong rửa tay bằng xà phòng và nước. Thay cát vệ sinh mèo mỗi ngày, vì Toxoplasma trong phân mèo phải mất 1 đến 5 ngày mới có khả năng lây sang người. Trong thai kỳ không nên nuôi mèo mới, không nhận nuôi hoặc chạm vào mèo hoang, đặc biệt là mèo con. Nuôi mèo trong nhà, chỉ cho ăn thức ăn dành cho mèo hoặc thức ăn đã nấu chín, không cho ăn thịt sống. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc cũng tuyên truyền rằng việc dọn khay cát vệ sinh mèo nên để bố tương lai làm nếu có thể; nếu bảo vệ tốt trong thai kỳ thì vẫn có thể giữ mèo bên mình. NHS nêu rõ, chạm vào mèo và nuôi mèo đều không bị nhiễm Toxoplasma
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Centers for Disease Control and Prevention. Toxoplasmosis: Risk Factors. https://www.cdc.gov/toxoplasmosis/risk-factors/index.html; Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Toxoplasmosis. https://www.cdc.gov/toxoplasmosis/prevention/index.html; NHS. Toxoplasmosis. https://www.nhs.uk/conditions/toxoplasmosis/; Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc (2025). Có phải nhiễm Toxoplasma trong thai kỳ đều là do "mê mèo" gây ra không? https://www.chinacdc.cn/jkkp/crb/qtcr/202501/t20250103_303681.html; Cook AJ, Gilbert RE, Buffolano W, et al. (2000). Sources of toxoplasma infection in pregnant women: European multicentre case-control study. BMJ, 321(7254), 142-147. https://doi.org/10.1136/bmj.321.7254.142; Dunn D, Wallon M, Peyron F, Petersen E, Peckham C, Gilbert R (1999). Mother-to-child transmission of toxoplasmosis: risk estimates for clinical counselling. Lancet, 353(9167), 1829-1833. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(98)08220-8
  • Ghi chú: Mèo thường chỉ thải Toxoplasma qua phân trong vài tuần sau lần đầu nhiễm bệnh. Mèo trưởng thành từng nhiễm bệnh trước đó lại càng ít có khả năng thải ra. Mèo được nuôi trong nhà và không ăn thịt sống cũng ít có cơ hội bị nhiễm bệnh hơn. Không nuôi mèo trong nhà vẫn có thể nhiễm bệnh; nguồn lây là thịt chưa chín kỹ, rau quả chưa rửa sạch, đất bị nhiễm phân mèo và nước chưa đun sôi. Vì vậy cần làm những việc sau. Nấu thịt chín kỹ, rửa sạch dao, thớt và tay đã tiếp xúc với thịt sống. Rửa rau quả dưới vòi nước. Khi trồng hoa hoặc xới đất, đeo găng tay; sau đó rửa tay. NHS cũng nhắc không nên ăn các loại thịt sống ướp như salami, giăm bông Parma, không uống sữa dê chưa tiệt trùng. Nghiên cứu ở châu Âu đó không hỏi kỹ về rau sống và rau chưa rửa, nên không xác định được nguồn lây của 14% đến 49% số ca nhiễm. Có nên xét nghiệm kháng thể Toxoplasma hay không, hãy hỏi bác sĩ khám thai. Xếp B là vì nguy cơ từ mèo và thịt chỉ có số liệu từ một nghiên cứu, hơn nữa đó là hồi tưởng sau sự việc. Các biện pháp thực hiện là do cơ quan chính thức đưa ra, chưa có nghiên cứu nào tính được việc làm theo có thể giảm bao nhiêu ca nhiễm. Lợi ích được xếp là "trung bình" dựa trên phán đoán, lý do nằm trong nhật ký kiểm chứng. Lợi ích tác động đến chính bạn và con bạn

18. Trong thời gian mang thai, nếu gặp mùa cúm thì hãy tiêm một mũi vắc-xin cúm bất hoạt, giai đoạn nào trong thai kỳ cũng có thể tiêm, đừng dùng loại xịt mũi

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Tự trả, một mũi từ vài chục đến hơn một trăm tệ (nhân dân tệ). Phải đến phòng tiêm chủng của cộng đồng một chuyến. Cái khó là phải chọn loại mà tờ hướng dẫn không liệt kê phụ nữ mang thai là chống chỉ định
  • Nói dễ hiểu: Phụ nữ mang thai mắc cúm dễ phải nhập viện hơn người không mang thai. Tiêm một mũi vắc-xin cúm trong thai kỳ giúp bản thân giảm khoảng bốn phần mười nguy cơ nhập viện vì cúm. Sau khi trẻ chào đời, số trẻ được chẩn đoán mắc cúm trong 6 tháng đầu giảm khoảng một nửa, số trẻ nhập viện vì cúm giảm khoảng bảy phần mười. Chưa thấy việc tiêm vắc-xin làm tăng sảy thai, thai chết lưu hoặc dị tật.
  • Lợi ích: Tài liệu quan điểm năm 2022 của Tổ chức Y tế Thế giới đã tổng hợp các nghiên cứu hiện có. Phụ nữ mang thai mắc cúm dễ phải nhập viện hơn người không mang thai, tỷ số chênh OR 6.8 (95% CI 6–7.7, khoảng tin cậy). Một thử nghiệm ở Bangladesh chia ngẫu nhiên 340 phụ nữ mang thai thành hai nhóm. Một nhóm tiêm vắc-xin cúm bất hoạt, một nhóm tiêm vắc-xin phế cầu khuẩn làm đối chứng, theo dõi đến 24 tuần sau khi trẻ chào đời. Ở nhóm tiêm vắc-xin cúm, có 6 trẻ được chẩn đoán mắc cúm, so với 16 trẻ ở nhóm đối chứng, hiệu lực vắc-xin là 63% (95% CI 5–85). Số bà mẹ bị sốt kèm bệnh đường hô hấp giảm 36% (95% CI 4–57). Hai thử nghiệm ở Nam Phi sử dụng giả dược, bác sĩ và phụ nữ mang thai đều không biết mình được tiêm mũi nào. Trong số phụ nữ mang thai không nhiễm HIV, tỷ lệ được chẩn đoán mắc cúm giảm từ 3.6% xuống 1.8%, hiệu lực là 50.4% (95% CI 14.5–71.2). Ở con của họ, tỷ lệ này giảm từ 3.6% xuống 1.9%, hiệu lực là 48.8% (95% CI 11.6–70.4). Gộp 4 thử nghiệm và 3 nghiên cứu quan sát để tính, tỷ lệ trẻ được chẩn đoán mắc cúm trong 6 tháng đầu thấp hơn khoảng 48% (95% CI 33–59). 4 nghiên cứu quan sát xem xét việc trẻ nhập viện vì được chẩn đoán mắc cúm cho thấy tỷ lệ này thấp hơn khoảng 72% (95% CI 39–87). Một bài tổng hợp khác chỉ gộp 2 thử nghiệm, cho thấy tỷ lệ được chẩn đoán mắc cúm thấp hơn 34% (95% CI 15–50). Tuy nhiên, không có khác biệt về "bệnh giống cúm" ở trẻ; bệnh giống cúm nghĩa là không xét nghiệm mà chỉ dựa vào triệu chứng giống cúm. Việc nhập viện của bản thân phụ nữ mang thai được xem xét qua bệnh án tại 4 quốc gia trong giai đoạn 2010 đến 2016. Ở những người nhập viện vì được chẩn đoán mắc cúm, tỷ lệ đã tiêm vắc-xin thấp hơn khoảng 40% (95% CI 12–59). Về độ an toàn, một bài tổng hợp đã thu thập 40 nghiên cứu. Tỷ số chênh thai chết lưu ở người đã tiêm vắc-xin là aOR 0.84 (0.65–1.08), dị tật bẩm sinh là 1.03 (0.99–1.07). Cả hai khác biệt này đều nằm trong phạm vi sai số. Sinh non là 0.87 (0.78–0.96), ở người đã tiêm thấp hơn một chút. Hoa Kỳ đã xem xét 3 mùa cúm từ 2012 đến 2015. aOR của việc tiêm vắc-xin trong vòng 28 ngày trước khi sảy thai là 0.9 (0.6–1.5), không có mối liên quan. Hướng dẫn năm 2026—2027 của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc xếp phụ nữ mang thai vào nhóm ưu tiên tiêm chủng. Hướng dẫn này nói rằng tiêm chủng ở bất kỳ giai đoạn nào trong thai kỳ đều có thể bảo vệ trẻ dưới 6 tháng tuổi, hiệu quả ở giai đoạn cuối thai kỳ tốt hơn. Phụ nữ mang thai bị cấm tiêm vắc-xin sống giảm độc lực
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: World Health Organization (2022). Vaccines against influenza: WHO position paper – May 2022. Weekly Epidemiological Record, 97(19), 185-208. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/420b8e49-9f16-461d-a5d8-263069778432/content; Zaman K, Roy E, Arifeen SE, et al. (2008). Effectiveness of maternal influenza immunization in mothers and infants. New England Journal of Medicine, 359(15), 1555-1564. https://doi.org/10.1056/NEJMoa0708630; Madhi SA, Cutland CL, Kuwanda L, et al. (2014). Influenza vaccination of pregnant women and protection of their infants. New England Journal of Medicine, 371(10), 918-931. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1401480; Nunes MC, Madhi SA (2018). Influenza vaccination during pregnancy for prevention of influenza confirmed illness in the infants: A systematic review and meta-analysis. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 14(3), 758-766. https://doi.org/10.1080/21645515.2017.1345385; Jarvis JR, Dorey RB, Warricker FDM, Alwan NA, Jones CE (2020). The effectiveness of influenza vaccination in pregnancy in relation to child health outcomes: Systematic review and meta-analysis. Vaccine, 38(7), 1601-1613. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2019.12.056; Thompson MG, Kwong JC, Regan AK, et al. (2019). Influenza Vaccine Effectiveness in Preventing Influenza-associated Hospitalizations During Pregnancy: A Multi-country Retrospective Test Negative Design Study, 2010-2016. Clinical Infectious Diseases, 68(9), 1444-1453. https://doi.org/10.1093/cid/ciy737; Giles ML, Krishnaswamy S, Macartney K, Cheng A (2019). The safety of inactivated influenza vaccines in pregnancy for birth outcomes: a systematic review. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 15(3), 687-699. https://doi.org/10.1080/21645515.2018.1540807; Donahue JG, Kieke BA, King JP, et al. (2019). Inactivated influenza vaccine and spontaneous abortion in the Vaccine Safety Datalink in 2012-13, 2013-14, and 2014-15. Vaccine, 37(44), 6673-6681. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2019.09.035; Donahue JG, Kieke BA, King JP, et al. (2017). Association of spontaneous abortion with receipt of inactivated influenza vaccine containing H1N1pdm09 in 2010-11 and 2011-12. Vaccine, 35(40), 5314-5322. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2017.06.069 (nghiên cứu theo hướng ngược lại trong phần ghi chú); Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc (2026). "Hướng dẫn kỹ thuật tiêm chủng dự phòng bằng vắc-xin cúm của Trung Quốc (2026—2027)". https://www.chinacdc.cn/jkyj/mygh02/jswj2026/202609/t20260902_1839739.html
  • Ghi chú: còn tranh cãi. Một nghiên cứu của Mỹ năm 2017 phát hiện những người từng tiêm vắc-xin cúm trong vòng 28 ngày trước khi sảy thai có tỷ lệ sảy thai cao hơn (aOR 2.0, 1.1–3.6). Mức tăng này chỉ xuất hiện ở những người mùa trước cũng từng tiêm vắc-xin có chứa H1N1. Chính các tác giả cũng nói rằng kết quả này không chứng minh được quan hệ nhân quả. Khi kiểm tra lại chính nhóm người này trong ba mùa cúm tiếp theo, họ không còn thấy mối liên quan đó nữa, nên các nước vẫn nói rằng có thể tiêm vắc-xin ở bất kỳ giai đoạn nào trong thai kỳ. Một số tờ hướng dẫn sử dụng vắc-xin cúm trong nước vẫn liệt phụ nữ mang thai vào nhóm chống chỉ định. Hướng dẫn khuyến nghị chọn loại mà tờ hướng dẫn sử dụng không liệt phụ nữ mang thai vào nhóm chống chỉ định, trước khi tiêm hãy nói với bác sĩ tiêm chủng rằng bạn đang mang thai. Chỉ tiêm vắc-xin bất hoạt dạng tiêm. Loại xịt vào mũi là vắc-xin sống giảm độc lực, ở Trung Quốc chỉ dùng cho trẻ từ 3 đến 17 tuổi, phụ nữ mang thai bị cấm tiêm. Tốt nhất nên tiêm xong trước khi mùa cúm tại địa phương bắt đầu, thường là vào tháng 9 đến tháng 10. Nếu bỏ lỡ, trong suốt mùa cúm vẫn có thể tiêm bổ sung. Trẻ chưa đủ 6 tháng tuổi không thể tiêm vắc-xin cúm, vì vậy mũi tiêm trong thai kỳ là sự bảo vệ chủ yếu cho trẻ trong vài tháng đầu sau khi sinh. Người nhà sống cùng và người chăm trẻ cũng là nhóm được ưu tiên tiêm chủng; cách tính lợi ích khi người lớn tự tiêm vắc-xin cúm xem mục 1 điều 20 (tiêm vắc-xin cúm). Trong cột lợi ích không có con số về tỷ lệ tử vong, quy mô lợi ích được xác định theo cúm được xác nhận và việc nhập viện, lý do nằm trong nhật ký kiểm chứng. Lợi ích thuộc về chính bạn và đứa trẻ.

19. Sau tuần thai 28, khi ngủ hãy nằm nghiêng, bên trái hay bên phải đều được, đừng nằm ngửa để ngủ

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền. Cái khó là người có thói quen nằm ngửa khi ngủ phải sửa tư thế
  • Nói dễ hiểu: Sau tuần thai 28, nằm ngửa để ngủ làm nguy cơ em bé chết trong bụng cao hơn rõ rệt so với nằm nghiêng. Nằm nghiêng bên trái hay bên phải đều như nhau, chọn bên nào thấy thoải mái là được. Nếu nửa đêm tỉnh dậy phát hiện mình đang nằm ngửa thì không cần hoảng, chỉ cần xoay người nằm nghiêng lại rồi ngủ tiếp. Kết quả này có được từ việc hồi tưởng sau sự việc và vẫn còn tranh cãi.
  • Lợi ích: Thai chết lưu ở đây chỉ việc em bé chết trong bụng sau tuần thai 28. Một bài tổng hợp đã gộp dữ liệu gốc của năm nghiên cứu. Bốn nghiên cứu được thực hiện ở New Zealand, Australia và Anh, một nghiên cứu là khảo sát quốc tế trên mạng. Có tổng cộng 851 thai phụ bị thai chết lưu, cùng 2257 thai phụ có em bé bình thường làm nhóm đối chứng. Cách tiến hành của nghiên cứu là hỏi họ sau sự việc gần đây họ thường đi ngủ như thế nào. So với đi ngủ ở tư thế nằm nghiêng bên trái, đi ngủ ở tư thế nằm ngửa có odds ratio của thai chết lưu là aOR 2.63 (95% CI 1.72–4.04, khoảng tin cậy). Kết cục thai chết lưu hiếm gặp, odds ratio và nguy cơ tương đối gần tương đương nhau, nguy cơ cao khoảng 2.6 lần. Đi ngủ ở tư thế nằm nghiêng bên phải có aOR 1.04 (0.83–1.31), không khác so với nằm nghiêng bên trái. Mối liên quan này ở những người có em bé nhỏ, thai phụ béo phì và người hút thuốc cũng gần như tương tự. Các tác giả ước tính rằng nếu tất cả thai phụ sau tuần thai 28 đều đi ngủ ở tư thế nằm nghiêng, số ca thai chết lưu trong giai đoạn này có thể giảm khoảng 5.8% (3.2%–9.2%). Hệ thống Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) liệt kê việc "sau tuần thai 28 không đi ngủ ở tư thế nằm ngửa" là một trong những cách giảm nguy cơ thai chết lưu. Đồng thời, NHS cũng nói rằng nếu tỉnh dậy phát hiện mình đang nằm ngửa thì không cần lo, chỉ cần xoay người nằm nghiêng lại rồi ngủ tiếp
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Cronin RS, Li M, Thompson JMD, et al. (2019). An Individual Participant Data Meta-analysis of Maternal Going-to-Sleep Position, Interactions with Fetal Vulnerability, and the Risk of Late Stillbirth. EClinicalMedicine, 10, 49-57. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2019.03.014; Silver RM, Hunter S, Reddy UM, et al. (2019). Prospective Evaluation of Maternal Sleep Position Through 30 Weeks of Gestation and Adverse Pregnancy Outcomes. Obstetrics and Gynecology, 134(4), 667-676. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003458 (nghiên cứu đối lập trong phần ghi chú); NHS. Stillbirth. https://www.nhs.uk/conditions/stillbirth/
  • Ghi chú: Còn tranh cãi. Toàn bộ con số ở trên đều đến từ việc hồi tưởng sau sự việc. Thai phụ mất con có thể nhớ không chính xác, chính các tác giả cũng thừa nhận điều này. Cũng không có thử nghiệm phân nhóm ngẫu nhiên. Một nghiên cứu ở Mỹ đã hỏi trước 8706 thai phụ mang thai con đầu lòng về tư thế ngủ, sau đó theo dõi kết quả. Cho đến tuần thai 30, nằm ngửa hoặc không nằm nghiêng bên trái không có mối liên quan với thai chết lưu, em bé nhỏ hoặc tăng huyết áp thai kỳ (aOR 0.99, 0.89–1.11). Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ theo dõi đến tuần thai 30, không ghi nhận tư thế ngủ trong những tuần sau đó. Nằm nghiêng không tốn tiền và cũng không có tác hại, nên Anh vẫn khuyến nghị như vậy. Thai chết lưu vốn hiếm gặp, ở các quốc gia có thu nhập cao, thai chết lưu giai đoạn cuối xảy ra khoảng 1.3 đến 8.8 ca trên mỗi 1000 ca sinh. Việc xếp lợi ích là "lớn" được áp dụng máy móc theo odds ratio 2.63, lý do được nêu trong nhật ký kiểm chứng. Lợi ích thuộc về em bé

20. Sau khi sinh con, khôi phục quan hệ tình dục thì phải tránh thai, cho con bú không đồng nghĩa với tránh thai; nếu muốn sinh con tiếp, hãy đợi ít nhất 18 tháng rồi mới mang thai, WHO khuyến nghị ít nhất 2 năm

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Một hộp bao cao su có giá vài chục tệ. Đặt vòng, cấy que tránh thai dưới da phải đến bệnh viện, giá cả mỗi nơi một khác. Cái khó là sau sinh bận rộn, rối ren nên không lo được việc này
  • Nói dễ hiểu: Sau khi sinh con 3 tuần đã có thể mang thai lại, dù đang cho con bú và chưa có kinh cũng vậy. Chỉ khi đồng thời có đủ ba điều kiện: hoàn toàn cho con bú mẹ, chưa có kinh và em bé chưa đầy 6 tháng tuổi, thì cho con bú mới có tác dụng tránh thai. Mang thai lại chưa đầy nửa năm sau khi sinh, nguy cơ sinh non ở lần mang thai tiếp theo sẽ cao hơn. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị sau khi sinh ít nhất 2 năm rồi mới mang thai lại.
  • Lợi ích: Hệ thống Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết, sau khi sinh con 3 tuần đã có thể mang thai lại, dù đang cho con bú và chưa có kinh cũng vậy. Trừ khi muốn sinh con tiếp ngay, mỗi lần quan hệ tình dục đều phải tránh thai. Tránh thai bằng cách cho con bú được gọi là phương pháp tránh thai vô kinh khi cho con bú, phải đồng thời đáp ứng ba điều kiện: chỉ cho con bú mẹ, chưa có kinh, em bé chưa đầy 6 tháng tuổi. Làm đúng quy tắc thì có thể ngăn ngừa trên 99%. Nếu không thể thực hiện nghiêm ngặt như vậy, trong vòng 6 tháng cứ 100 người thì có khoảng 2 người mang thai. Chỉ cần xuất hiện bất kỳ điều nào dưới đây thì phải đổi sang biện pháp khác: em bé đã quá 6 tháng tuổi, bắt đầu bổ sung sữa công thức hoặc thức ăn dặm, hoặc dùng núm vú giả, đã có kinh (ra máu ít cũng tính), không cho bú ban đêm, số lần cho bú giảm. Một bài tổng quan đã gộp 67 nghiên cứu, đồng thời loại trừ ảnh hưởng của tuổi và hoàn cảnh gia đình của người mẹ. Lấy khoảng cách từ lần sinh con trước đến lần mang thai tiếp theo là 18 đến 23 tháng làm chuẩn. Với khoảng cách chưa đến 6 tháng, OR sinh non là 1.40 (95% CI 1.24–1.58, khoảng tin cậy), cân nặng khi sinh thấp là 1.61 (1.39–1.86), em bé nhỏ hơn so với tuổi thai là 1.26 (1.18–1.33). Với khoảng cách từ 6 đến 17 tháng và trên 59 tháng, cả ba chỉ số này cũng đều cao hơn. Một nghiên cứu của Canada xem xét hơn 14.8 vạn (148 nghìn) lần mang thai, so sánh khoảng cách 6 tháng với khoảng cách 18 tháng. Ở những bà mẹ trên 35 tuổi, tỷ lệ tử vong hoặc bệnh nặng là 0.62% so với 0.26%, rủi ro tương đối aRR 2.39 (2.03–2.80), xác suất cao khoảng 2.4 lần. Ở những bà mẹ từ 20 đến 34 tuổi không có sự khác biệt (0.92, 0.83–1.02). Ở nhóm trẻ có mẹ từ 20 đến 34 tuổi, tổng tỷ lệ thai chết lưu, tử vong sơ sinh, cân nặng cực thấp hoặc sinh cực non là 2.0% so với 1.4%, aRR 1.42 (1.36–1.47). Hội nghị chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2005 khuyến nghị sau khi sinh con ít nhất 24 tháng rồi mới thử mang thai lần tiếp theo. Điều mà các chuyên gia tham dự đều nhất trí là cần tránh mang thai khi chưa đủ 18 tháng. Sau sảy thai hoặc phá thai ít nhất 6 tháng
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: NHS. Sex and contraception after birth. https://www.nhs.uk/baby/support-and-services/sex-and-contraception-after-birth/; NHS. Natural family planning. https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/natural-family-planning/; Conde-Agudelo A, Rosas-Bermúdez A, Kafury-Goeta AC (2006). Birth spacing and risk of adverse perinatal outcomes: a meta-analysis. JAMA, 295(15), 1809. https://doi.org/10.1001/jama.295.15.1809; Schummers L, Hutcheon JA, Hernandez-Diaz S, et al. (2018). Association of Short Interpregnancy Interval With Pregnancy Outcomes According to Maternal Age. JAMA Internal Medicine, 178(12), 1661. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2018.4696; World Health Organization (2007). Report of a WHO Technical Consultation on Birth Spacing, Geneva, 13–15 June 2005 (WHO/RHR/07.1). https://www.who.int/publications/i/item/WHO-RHR-07.1; Ball SJ, Pereira G, Jacoby P, de Klerk N, Stanley FJ (2014). Re-evaluation of link between interpregnancy interval and adverse birth outcomes: retrospective cohort study matching two intervals per mother. BMJ, 349, g4333. https://doi.org/10.1136/bmj.g4333 (nghiên cứu phản biện trong phần ghi chú)
  • Ghi chú: Còn tranh cãi. Khoảng cách bao lâu mới đủ, các bên nói khác nhau. Một phái chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới chủ trương 18 tháng, một phái chủ trương 27 tháng, 24 tháng là mức thỏa hiệp giữa hai bên. NHS nói ít nhất 12 tháng. Một nghiên cứu của Australia so sánh hai khoảng cách của chính 40441 bà mẹ với nhau, kết luận lại khác. Với khoảng cách từ 0 đến 5 tháng, OR sinh non là 1.07 (0.86–1.34), cân nặng khi sinh thấp là 1.03 (0.79–1.34), đều không thấy có sự khác biệt. Khi đổi sang so sánh giữa những bà mẹ khác nhau, sinh non là 1.41. Vì vậy, rủi ro do khoảng cách ngắn có thể một phần xuất phát từ hoàn cảnh bản thân người mẹ. Việc tránh thai không có tranh cãi, điều gây tranh cãi chỉ là khoảng cách bao lâu. Theo NHS, có thể dùng bao cao su, cấy que tránh thai dưới da ngay sau khi sinh, người đang cho con bú cũng vậy. Người cho con bú dùng thuốc tránh thai phối hợp thì thông thường phải đợi ít nhất 6 tuần sau sinh. Dùng loại nào thì trao đổi với bác sĩ khi tái khám 42 ngày sau sinh, xem điều 16 (lần tái khám 42 ngày sau sinh). Lợi ích được xếp "trung bình" theo phán đoán, lý do nằm trong nhật ký kiểm chứng. Lợi ích dành cho chính bạn và đứa con tiếp theo