Bỏ qua

← Quay lại mục lục

28. Đừng làm hỏng cơ thể chỉ vì ngoại hình

Mục này nói về một số cách “động chạm vào cơ thể để thay đổi ngoại hình”: nhịn đói, uống thuốc, tiêm, phẫu thuật. Quyết định làm những việc này phần lớn là vì so sánh với người khác, nhưng cái giá lại do bản thân gánh chịu hoàn toàn, hơn nữa một phần đáng kể không thể khôi phục như cũ.

Mục này không đánh giá việc bất kỳ ai muốn biến mình thành như thế nào, đó là chuyện riêng của mỗi người. Cùng một mục tiêu, có thể tìm nơi “có đơn thuốc, có đủ tư cách, có tái khám”, cũng có thể “mua trên mạng, đến thẩm mỹ viện, tự tăng liều”. Mục này chỉ so sánh hiệu số nguy cơ của hai cách làm này khác nhau bao nhiêu. Việc tính toán chủ yếu xem cơ thể thực sự đã xảy ra chuyện gì, chẳng hạn như mù lòa, nhập viện, tử vong. Hai điều về thẩm mỹ y khoa còn liên quan đến trách nhiệm hình sự do hành nghề y trái phép.

1. Đừng dùng chế độ ăn kiêng cực đoan, nhịn ăn hoặc gây nôn để kiểm soát cân nặng; nếu muốn giảm thì hãy giảm từ phía vận động

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Ngược lại còn tiết kiệm được khoản tiền mua sản phẩm giảm cân.
  • Nói dễ hiểu: Người mắc chứng chán ăn tâm thần có xác suất tử vong khoảng 5.9 lần so với người cùng tuổi. Cứ 1000 người được theo dõi trong một năm thì có 5.1 người chết, trong đó khoảng 1/5 là tự sát. Người ăn kiêng dễ mắc chứng rối loạn ăn uống hơn: theo dõi học sinh của 44 trường trung học trong 3 năm, nữ sinh ăn kiêng nghiêm ngặt có xác suất mắc bệnh cao gấp 18 lần so với người không ăn kiêng. Muốn kiểm soát cân nặng thì hãy vận động nhiều hơn, đừng ăn ít đến mức đói.
  • Lợi ích: Tổng hợp tính toán từ 36 nghiên cứu. Nhóm người mắc chứng chán ăn tâm thần này được theo dõi tổng cộng 166,642 người-năm (cộng tổng số năm được theo dõi của từng người). Tỷ số tử vong chuẩn hóa của họ là 5.86, tức xác suất tử vong khoảng 5.9 lần so với người cùng tuổi. Cứ 1000 người-năm có 5.1 ca tử vong, tức là 1000 người được theo dõi trong một năm thì có 5.1 người chết. Trong số người chết, khoảng 1/5 chết do tự sát. Tỷ số tử vong chuẩn hóa của chứng cuồng ăn là 1.93, các chứng rối loạn ăn uống khác là 1.92, tức mỗi nhóm có tỷ lệ khoảng 1.9 lần so với người cùng tuổi. Một nghiên cứu khác được thực hiện tại 44 trường trung học ở bang Victoria, Úc, theo dõi học sinh 14–15 tuổi trong 3 năm, cùng một nhóm học sinh được kiểm tra tổng cộng 6 đợt trước sau. Tỷ lệ mắc mới chứng rối loạn ăn uống ở nữ sinh là 21.8/1000 người-năm, tức cứ 1000 nữ sinh được theo dõi trong một năm thì có thêm 21.8 ca mới. Nữ sinh ăn kiêng nghiêm ngặt có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 18 lần so với người không ăn kiêng, còn người ăn kiêng ở mức độ vừa phải là 5 lần. Sau đó tiếp tục hiệu chỉnh tiền sử ăn kiêng và các triệu chứng tâm thần, tức là loại bỏ ảnh hưởng của việc “trước đây đã từng ăn kiêng” và “vốn đã có triệu chứng tâm thần”. Sau khi loại bỏ, BMI (chỉ số béo gầy được tính bằng cân nặng chia cho bình phương chiều cao), mức độ vận động và giới tính đều không còn dự đoán được chứng rối loạn ăn uống mới mắc. Kết luận của tác giả là “ở thanh thiếu niên, dùng vận động thay vì hạn chế ăn để kiểm soát cân nặng dường như có nguy cơ mắc chứng rối loạn ăn uống thấp hơn”
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Arcelus J et al. (2011). Mortality rates in patients with anorexia nervosa and other eating disorders. A meta-analysis of 36 studies. Arch Gen Psychiatry. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2011.74;Patton GC et al. (1999). Onset of adolescent eating disorders: population based cohort study over 3 years. BMJ. https://doi.org/10.1136/bmj.318.7186.765
  • Ghi chú: “Ăn kiêng nghiêm ngặt” ở đây chỉ việc trong thời gian dài ép lượng thức ăn xuống thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu của cơ thể, không phải chỉ ăn ít đi một bữa hoặc không ăn khuya. Nếu đã xuất hiện tình trạng gây nôn, ăn quá nhiều rồi tự trách bản thân, hoặc liên tục cân đi cân lại không thể dừng được, hãy đến khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý lâm sàng của bệnh viện đa khoa để khám. Đây là bệnh có phương pháp điều trị chuẩn hóa, không phải vấn đề về ý chí. Mối quan hệ giữa BMI và tỷ lệ tử vong được nêu ở mục 2, điều 32; điều đó nói về khoảng cân nặng trong thời gian dài, không nói về phương pháp giảm cân.

2. Trước khi tiêm, cấy chỉ hoặc phẫu thuật, hãy kiểm tra hai việc: trên giấy phép của cơ sở có ghi “thẩm mỹ y khoa” hay không, người thực hiện có phải là bác sĩ phụ trách chính hay không

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Kiểm tra hai loại giấy tờ này chỉ mất vài phút. Cơ sở phải treo “Giấy phép hành nghề của cơ sở y tế” ở sảnh. Có thể đối chiếu tư cách của bác sĩ trên mục tra cứu bác sĩ hành nghề của cơ quan y tế.
  • Nói dễ hiểu: Động kim, động dao, sử dụng thiết bị y tế, làm rách da hoặc đưa vào bên trong cơ thể thì đều được tính là khám chữa bệnh. Chỉ được thực hiện tại cơ sở có ghi “thẩm mỹ y khoa” trên giấy phép, người thực hiện bắt buộc phải là bác sĩ hành nghề đã đăng ký. Thẩm mỹ viện, cơ sở làm việc, phòng khách sạn đều không được. Người không có tư cách bác sĩ mà thực hiện là hành nghề y trái phép; nếu gây thương tích nghiêm trọng cho người khác thì bị phạt từ 3 đến 10 năm, gây tử vong thì bị phạt từ 10 năm trở lên.
  • Lợi ích: Điều 2 “Biện pháp quản lý dịch vụ thẩm mỹ y khoa” đưa ra định nghĩa về thẩm mỹ y khoa. Nguyên văn là “sử dụng phẫu thuật, thuốc, thiết bị y tế và các phương pháp kỹ thuật y tế khác có tính gây tổn thương hoặc xâm lấn để phục hồi và tái tạo diện mạo của con người cũng như hình thái các bộ phận trên cơ thể”. Nói dễ hiểu, chỉ cần làm rách da, đưa kim vào hoặc đưa vào bên trong cơ thể thì đều được tính là khám chữa bệnh. Điều 8 và Điều 24 yêu cầu trước tiên phải có “Giấy phép hành nghề của cơ sở y tế”, đồng thời được cơ quan đăng ký phê duyệt hạng mục chẩn đoán và điều trị thẩm mỹ y khoa thì mới được triển khai. Nếu trên giấy phép không ghi hạng mục “thẩm mỹ y khoa” thì không được thực hiện. Điều 11 yêu cầu bác sĩ phụ trách chính (bác sĩ trực tiếp thực hiện) phải có tư cách bác sĩ hành nghề và đã đăng ký. Người làm phẫu thuật thẩm mỹ còn phải có trên 6 năm kinh nghiệm làm việc lâm sàng trong chuyên ngành liên quan, nha khoa thẩm mỹ trên 5 năm, y học cổ truyền thẩm mỹ và da liễu thẩm mỹ mỗi ngành trên 3 năm. Điều 20 yêu cầu trước khi thực hiện phải thông báo bằng văn bản về chỉ định, chống chỉ định (trường hợp nào phù hợp để làm, trường hợp nào không được làm), rủi ro y tế và những điều cần lưu ý, đồng thời phải có sự đồng ý bằng chữ ký. Điều 336 của “Bộ luật Hình sự” quy định về hành nghề y trái phép. Hành nghề y trái phép là người không có tư cách hành nghề bác sĩ mà tiêm, phẫu thuật hoặc khám chữa bệnh cho người khác. Nếu tình tiết nghiêm trọng thì bị phạt tù có thời hạn không quá 3 năm, tạm giam hoặc quản chế, đồng thời phạt tiền hoặc chỉ phạt tiền. Nếu gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe của người đến khám chữa bệnh thì bị phạt tù có thời hạn từ 3 năm đến không quá 10 năm và phạt tiền. Nếu khiến người đến khám chữa bệnh tử vong thì bị phạt tù có thời hạn từ 10 năm trở lên và phạt tiền
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Bộ Y tế (2002). “Biện pháp quản lý dịch vụ thẩm mỹ y khoa” (Lệnh số 19 của Bộ Y tế, Điều 2, Điều 8, Điều 11, Điều 16, Điều 20, Điều 24). http://www.gov.cn/gongbao/content/2003/content_62198.htm;Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (1997). “Bộ luật Hình sự” (Điều 336). https://www.spp.gov.cn/spp/fl/201802/t20180206_364975.shtml
  • Ghi chú: Điều 16 của cùng một biện pháp còn quy định các hạng mục thẩm mỹ y khoa chỉ được thực hiện tại cơ sở y tế thẩm mỹ, hoặc tại bệnh viện, phòng khám có thành lập khoa thẩm mỹ y khoa. Vì vậy, tiêm tại nhà hoặc lén thực hiện tại cơ sở làm việc, chỉ xét riêng về địa điểm cũng đã không phù hợp quy định. Điều 20 nêu rõ, nếu người chưa thành niên hoặc người chưa thể tự quyết định muốn làm thẩm mỹ y khoa thì phải được người giám hộ đồng ý, cần có chữ ký của cha mẹ. Chăm sóc da mặt, mát-xa, làm móng thuộc thẩm mỹ đời sống, không chịu sự điều chỉnh của bộ quy tắc này. Nhưng chỉ cần động đến kim và dao thì đều được tính là thẩm mỹ y khoa.

3. Khi tiêm chất làm đầy ở mặt, tránh sống mũi và toàn bộ mũi, giữa hai đầu lông mày, trán, rãnh mũi má; càng không nên vì tiết kiệm tiền mà tìm nơi tiêm không chính quy

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Chỉ là đổi sang tiêm ở vị trí khác, hoặc không làm.
  • Nói dễ hiểu: Trong số những người bị mù sau khi tiêm chất làm đầy, hơn một nửa tiêm ở vùng mũi, tiếp theo là giữa hai đầu lông mày, trán và rãnh mũi má; hơn 80% sử dụng hyaluronic acid. Chỉ 20% người bị mù khôi phục hoàn toàn thị lực, hơn 10% khôi phục một phần, gần 20% còn bị tổn thương não. Hiện chưa có phương pháp cấp cứu nào chắc chắn có hiệu quả, vì vậy cần chủ động tránh những vị trí này.
  • Lợi ích: Tổng hợp và tính toán các ca bệnh được các tạp chí trên toàn thế giới đăng tải. Từ tháng 1 năm 2015 đến tháng 9 năm 2018, có thêm 48 ca mất thị lực một phần hoặc hoàn toàn sau khi tiêm chất làm đầy. Vị trí xảy ra sự cố nhiều nhất là vùng mũi, chiếm 56.3%. Tiếp theo là giữa hai đầu lông mày 27.1%, trán 18.8%, rãnh mũi má (rãnh tạo thành nếp mũi má) 14.6%. Chất làm đầy trong 81.3% ca bệnh là hyaluronic acid, tức acid hyaluronic. 43.8% xuất hiện thay đổi trên da. 18.8% xuất hiện biến chứng hệ thần kinh trung ương (não gặp vấn đề). Có 10 ca (20.8%) khôi phục hoàn toàn thị lực, 8 ca (16.7%) khôi phục một phần, số còn lại không khôi phục. Kết luận của các tác giả là phương pháp xử lý giữa các cơ sở rất khác nhau, chưa có phương pháp điều trị nào được chứng minh là có hiệu quả bền vững
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Beleznay K et al. (2019). Update on Avoiding and Treating Blindness From Fillers: A Recent Review of the World Literature. Aesthet Surg J. https://doi.org/10.1093/asj/sjz053
  • Ghi chú: Những con số này được tính bằng cách đếm từng ca bệnh đã được các tạp chí đăng tải. Trong đó chỉ có số người gặp sự cố, không có tổng số người đã tiêm. Vì vậy không thể tính được “xác suất bị mù khi tiêm một mũi là bao nhiêu”, chỉ có thể thấy vị trí nào thường xảy ra sự cố và sau đó về cơ bản không thể cứu chữa. Bằng chứng được xếp mức B cũng là vì lý do này. Cách giảm rủi ro của các cơ sở chính quy vốn là quy trình thông thường. Trước tiên phải kiểm tra kỹ mạch máu bên dưới vị trí cần tiêm đi như thế nào, dùng kim đầu tù thay vì kim đầu nhọn. Vừa rút kim vừa đẩy một lượng nhỏ, đồng thời chuẩn bị sẵn hyaluronidase. Mỗi việc đều yêu cầu người thực hiện là bác sĩ đã qua đào tạo, đây cũng là lý do không nên tìm đến các kênh không chính quy. Trước khi làm, hãy kiểm tra lại theo điều 2 của mục này (kiểm tra giấy phép của cơ sở và bác sĩ phụ trách điều trị chính).

4. Không mua thuốc giảm cân, cà phê giảm cân, kẹo giảm cân và mận enzyme (được quảng cáo là mận đã ngâm enzyme) có cam kết “giảm cân nhanh”

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Ngược lại còn tiết kiệm được khoản tiền mua những sản phẩm này. Điều khó là phải chấp nhận chuyện “một tuần giảm vài cân” không tồn tại.
  • Nói dễ hiểu: Trong những sản phẩm kiểu này thường phát hiện có trộn trái phép sibutramine, vốn là một loại thuốc giảm cân và đã bị ngừng sử dụng ở Trung Quốc vào năm 2010. Những người thừa cân trên 55 tuổi, mắc bệnh tim hoặc tiểu đường, sau khi dùng hơn ba năm có nguy cơ nhồi máu cơ tim không gây tử vong cao hơn khoảng 30%, nguy cơ đột quỵ cao hơn khoảng 36%. Cân nặng chỉ giảm thêm 1.7 kg. Đến khi kiểm tra ngẫu nhiên phát hiện ra thì bạn đã uống vào người rồi.
  • Lợi ích: Thử nghiệm SCOUT tuyển 9,804 người. Tất cả đều trên 55 tuổi, thừa cân hoặc béo phì, đồng thời mắc bệnh tim mạch hoặc tiểu đường type 2. Những người này được bốc thăm chia thành hai nhóm: dùng thuốc và không dùng thuốc, thời gian điều trị trung bình là 3.4 năm. Tiêu chí chính là một số biến cố bất lợi đã được xác định trước để đếm: nhồi máu cơ tim không gây tử vong, đột quỵ không gây tử vong, được cứu sống sau khi ngừng tim, tử vong do bệnh tim mạch. Tỷ lệ xảy ra các biến cố này là 11.4% vs 10.0%. Tỷ số nguy cơ HR 1.16 (95% CI 1.03–1.31, P=0.02), nguy cơ xảy ra sự cố ở người dùng thuốc cao hơn khoảng 16%. Giá trị thực nằm trong khoảng từ cao hơn 3% đến cao hơn 31%. Nhồi máu cơ tim không gây tử vong là 4.1% vs 3.2%, tỷ số nguy cơ HR 1.28 (1.04–1.57), nguy cơ cao hơn khoảng 28%. Đột quỵ không gây tử vong là 2.6% vs 1.9%, HR 1.36 (1.04–1.77), nguy cơ cao hơn khoảng 36%. Tử vong do bệnh tim mạch và tử vong do mọi nguyên nhân không tăng; “mọi nguyên nhân” nghĩa là cộng tất cả các nguyên nhân lại. Sau khi bốc thăm, nhóm dùng sibutramine giảm cân trung bình nhiều hơn 1.7 kg. Cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Quốc gia trước đây, dựa trên đánh giá an toàn, cho rằng “rủi ro của việc điều trị giảm cân lớn hơn lợi ích”; vào tháng 10 năm 2010, cơ quan này thông báo ngừng sản xuất, buôn bán và sử dụng chế phẩm cùng nguyên liệu dược sibutramine. Sibutramine và phenolphthalein đều bị cấm cho thêm vào thực phẩm, bao gồm cả thực phẩm bảo健
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: James WPT et al. (2010). Effect of sibutramine on cardiovascular outcomes in overweight and obese subjects. NEJM. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1003114;Ủy ban Quản lý và Giám sát Thị trường thành phố Thiên Tân. Cảnh giác với việc cho thêm trái phép “sibutramine hydrochloride” và “phenolphthalein” vào một số thực phẩm. https://scjg.tj.gov.cn/tjsscjdglwyh_52651/hdpt/cjwtyxfts/202007/t20200720_2972549.html
  • Ghi chú: SCOUT tuyển những người vốn đã mắc bệnh tim hoặc tiểu đường, tức nhóm có nguy cơ cao. Thử nghiệm này không chứng minh rằng người trẻ khỏe mạnh dùng thuốc cũng sẽ gặp sự cố tương tự. Nhưng chính vì không thể phân biệt ai thuộc nhóm nguy cơ cao nên cơ quan quản lý đã dứt khoát yêu cầu rút sản phẩm khỏi thị trường. Một thành phần khác thường bị trộn trái phép là phenolphthalein, vốn là thuốc nhuận tràng; dùng quá nhiều trong thời gian dài có thể làm rối loạn chất điện giải trong cơ thể và gây loạn nhịp tim. Phán đoán thế nào: thuốc giảm cân chính quy là thuốc kê đơn, có thể tra cứu số phê duyệt tại nhà thuốc và bệnh viện. Những sản phẩm mang danh “cà phê”, “kẹo”, “mận”, “thực phẩm thay thế bữa ăn” nhưng lại cam kết một tuần giảm vài cân thì theo định nghĩa không được có tác dụng dược lý; nếu có tác dụng dược lý thì có nghĩa là đã cho thêm chất gì đó. Văn bản gốc về việc ngừng sử dụng sibutramine là Thông báo số 432〔2010〕 của Cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Quốc gia, được đăng trên website của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia. Ở đây dẫn lại trang trích dẫn của cơ quan quản lý và giám sát thị trường Thiên Tân; hai câu “rủi ro lớn hơn lợi ích” và “tháng 10 năm 2010 ngừng sản xuất, buôn bán và sử dụng” có thể được đối chiếu từng chữ tại đó.

5. Đừng dùng steroid đồng hóa (""mũi tiêm tăng cơ"", ""thuốc uống"") để phát triển cơ bắp

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền, còn tiết kiệm được tiền thuốc. Cái khó là phải chấp nhận cơ bắp phát triển chậm.
  • Nói dễ hiểu: Nam giới có kết quả xét nghiệm dương tính với chất doping tại phòng gym có nguy cơ tử vong cao hơn rõ rệt so với người cùng tuổi, số lần mỗi năm phải đến bệnh viện cũng nhiều hơn gấp đôi. Mụn trứng cá, chứng vú to ở nam giới, rối loạn cương dương, cứ mười người dùng thuốc thì ít nhất một người mắc phải. Loại thuốc này là thuốc kê đơn ở Trung Quốc, bản thân kênh bán thuốc cho bạn mà không cần đơn đã là hành vi vi phạm pháp luật.
  • Lợi ích: Đan Mạch tra lại hồ sơ, ghép mỗi người dùng thuốc với những người đối chứng cùng tuổi. Nhóm dùng thuốc gồm 545 nam giới có kết quả xét nghiệm dương tính với steroid androgen tại phòng gym trong khoảng thời gian từ 2006-01-03 đến 2018-03-01, được ghép với 5,450 người đối chứng. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn dùng 644 người từ chối xét nghiệm và 6,440 người đối chứng để kiểm tra lại một lần nữa. Kết quả: nguy cơ tử vong của người sử dụng có HR 3.0 (95% CI 1.3–7.0), giá trị thực tế đại khái nằm trong khoảng từ 1.3 đến 7. Số lần nhập viện hoặc đi khám mỗi năm có trung vị là 0.81 lần vs 0.36 lần (P<0.0001). Trung vị nghĩa là một nửa số người nhiều hơn, một nửa số người ít hơn con số này. Giá trị P này cho thấy sự khác biệt này gần như không thể là do tình cờ. Mụn trứng cá (nổi mụn), chứng vú to ở nam giới, rối loạn cương dương lần lượt ảnh hưởng đến hơn 10% người sử dụng, tức là cứ mười người dùng thuốc thì ít nhất một người mắc phải, đều cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng (P<0.0001). Kết quả của nhóm kiểm tra lại cũng nhất quán. Điều 7 của "Quy định chống doping": Nhà nước thực hiện quản lý nghiêm ngặt đối với các chất bị cấm có trong danh mục doping, mọi đơn vị và cá nhân không được sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu trái phép. Cùng quy định này cũng nêu rằng chế phẩm đồng hóa protein và hormone peptide thuộc diện quản lý thuốc kê đơn, tức là chỉ được mua khi có đơn của bác sĩ; chế phẩm đồng hóa protein là cách gọi loại thuốc này trong văn bản pháp luật.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Horwitz H et al. (2019). Health consequences of androgenic anabolic steroid use. J Intern Med. https://doi.org/10.1111/joim.12850;Quốc vụ viện (2004). "Quy định chống doping" (Sắc lệnh số 398 của Quốc vụ viện, Điều 7, Điều 9). http://www.gov.cn/gongbao/content/2004/content_63129.htm
  • Ghi chú: Còn tranh cãi: Đây là nghiên cứu theo dõi một nhóm người để xem kết quả, không phải thử nghiệm phân nhóm ngẫu nhiên. Bản thân những người dùng thuốc có thể cũng mạo hiểm hơn ở các phương diện khác, nên không thể quy toàn bộ con số nguy cơ 3.0 cho thuốc. Giá trị thực tế có thể thấp đến 1.3, cũng có thể cao đến 7.0, phạm vi rất rộng. Nhưng ""mụn trứng cá, chứng vú to ở nam giới, rối loạn cương dương đều khiến hơn một phần mười số người mắc phải"" là những tác dụng phụ có thể nhìn thấy bằng mắt, ít chịu ảnh hưởng của dạng sai lệch này hơn. Loại thuốc này được ghi là ""chế phẩm đồng hóa protein"" trong văn bản pháp luật; nhìn thấy bốn chữ này thì chính là nó. Bột protein thông thường và creatine không nằm trong điều này. Điều phiền phức là các sản phẩm ""tuyên bố tăng cơ đặc biệt nhanh"" có thể lén cho thêm thành phần. Cách phán đoán cũng giống như mục sản phẩm giảm cân (Điều 4, không mua thuốc giảm cân hứa hẹn giảm cân nhanh): thuốc chính quy là thuốc kê đơn, có số phê duyệt để tra cứu. Bán dưới danh nghĩa ""bột tăng cơ"", ""sản phẩm dinh dưỡng"" mà lại hứa hẹn có hiệu quả sau vài tuần thì nếu thực sự có hiệu quả, chắc chắn là đã cho thêm thứ gì đó.

6. Nếu muốn uống thuốc giảm cân, tiêm các loại thuốc giảm cân như semaglutide, hãy đến bệnh viện lấy đơn, tăng liều và tái khám theo安排 của bác sĩ, đừng mua ở cửa hàng trực tuyến không cần đơn vẫn giao hàng, cũng đừng tiêm ở thẩm mỹ viện

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Một lần đăng ký khám, cộng thêm thời gian đi lại. Vài chục tệ, nửa ngày. Người tiêm thuốc giảm cân sau đó còn phải quay lại tái khám theo thời gian bác sĩ hẹn. Tiền thuốc tính riêng, hơn nữa sau khi ngừng tiêm, cân nặng phần lớn sẽ tăng trở lại, nên phải tính khoản tiền này theo việc sử dụng thuốc lâu dài.
  • Nói dễ hiểu: Thuốc kê đơn bắt buộc phải bán theo đơn, bán trực tuyến cũng phải có đơn thuốc thật và thực hiện chế độ đăng ký tên thật. Các cửa hàng trực tuyến giao hàng mà không hỏi bệnh, thẩm mỹ viện đến tận nhà tiêm thuốc, phần lớn thuốc có nguồn gốc không rõ ràng, không ai chịu trách nhiệm về liều lượng và chống chỉ định. Sau khi ngừng tiêm thuốc giảm cân một năm, khoảng hai phần ba số cân đã giảm sẽ quay trở lại, vì vậy phải tính đây là một khoản điều trị lâu dài.
  • Lợi ích: "Biện pháp quản lý, giám sát chất lượng kinh doanh và sử dụng thuốc" quy định doanh nghiệp bán lẻ thuốc phải tuân thủ chế độ quản lý phân loại thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn. Chế độ này chia thuốc thành hai loại: một loại phải mua theo đơn bác sĩ, một loại có thể tự mua. Nhà thuốc phải bán thuốc kê đơn theo đúng quy định và lưu đơn thuốc ít nhất năm năm. Khi dược sĩ hoặc nhân viên kỹ thuật dược khác không có mặt, phải treo biển thông báo; nếu chưa được họ kiểm tra thì không được bán thuốc kê đơn. Thuốc kê đơn không được bán theo hình thức tự chọn trên kệ, không được đặt trên giá để khách hàng tự lấy. Điều 9 của "Biện pháp quản lý, giám sát việc bán thuốc trực tuyến" quy định, khi bán thuốc kê đơn cho cá nhân qua mạng, phải bảo đảm nguồn gốc đơn thuốc là thật, đáng tin cậy và thực hiện chế độ đăng ký tên thật. Điều 10 yêu cầu hiển thị nổi bật thông tin cảnh báo rủi ro bên dưới mỗi trang giới thiệu thuốc. Trước khi đơn thuốc được kiểm tra, không được hiển thị hướng dẫn sử dụng, cũng không được cung cấp dịch vụ mua hàng. Đơn thuốc chưa được kiểm tra thì trên trang thậm chí không nên có nút mua. Điều 8 quy định những loại thuốc được Nhà nước quản lý đặc biệt không được bán trên mạng. Các loại thuốc này bao gồm vắc-xin, chế phẩm máu, thuốc gây mê, thuốc hướng thần, thuốc độc dùng trong y tế, thuốc phóng xạ và hóa chất dễ điều chế ma túy thuộc nhóm thuốc. "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh béo phì (bản năm 2024)" của Ủy ban Y tế Quốc gia nêu rõ, trong nước có năm loại thuốc được Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia phê duyệt để giảm cân cho người trưởng thành mắc bệnh béo phì nguyên phát. Năm loại này là orlistat, liraglutide, benaglutide, semaglutide và tirzepatide. Cùng hướng dẫn này quy định BMI từ 24 đến dưới 28 là thừa cân, từ 28 trở lên là béo phì. Chỉ khi thừa cân và có các bệnh liên quan như đường huyết cao, huyết áp cao, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ, hoặc đã bị béo phì thì mới cân nhắc dùng thuốc. Điều kiện tiên quyết là không thể giảm cân chỉ bằng cách thay đổi lối sống; thuốc được bổ sung trên nền tảng đó. Hướng dẫn yêu cầu đánh giá đầy đủ tình trạng bệnh và chống chỉ định trước khi dùng thuốc, trong thời gian dùng thuốc phải định kỳ tái khám dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên môn. Semaglutide bắt đầu từ 0.25mg mỗi tuần, liều duy trì là 2.4mg hoặc 1.7mg. Tirzepatide bắt đầu từ 2.5mg mỗi tuần, tối đa 15mg. Nếu mức giảm cân dưới 5%, hướng dẫn khuyến nghị ngừng thuốc. Sau khi ngừng thuốc thì thế nào, hãy xem ba thử nghiệm. Nghiên cứu mở rộng STEP 1 theo dõi 327 người, tiêm semaglutide trong 68 tuần, mức giảm cân trung bình là 17.3%. Sau một năm ngừng thuốc, cân nặng tăng lại 11.6 điểm phần trăm, mức giảm cân ròng chỉ còn 5.6%. Kết luận của các tác giả là cân nặng tăng lại bằng hai phần ba số cân đã giảm trước đó, phần lớn các chỉ số chuyển hóa tim mạch cũng quay về gần mức ban đầu. STEP 4 cho 803 người đã tiêm trong 20 tuần và giảm trung bình 10.6% cân nặng bốc thăm chia nhóm. Trong 48 tuần tiếp theo, những người tiếp tục tiêm giảm thêm 7.9% cân nặng, còn những người chuyển sang dùng giả dược tăng lại 6.9%. Trong SURMOUNT-4, 670 người tiêm tirzepatide trong 36 tuần trước, mức giảm cân trung bình là 20.9%. Sau đó, những người tiếp tục tiêm giảm thêm 5.5%, còn những người chuyển sang dùng giả dược tăng lại 14.0%. Cục Quản lý Giám sát Thị trường thành phố Ngân Xuyên đã đưa ra cảnh báo rủi ro vào tháng 7 năm 2026. Cảnh báo cho biết các loại "thuốc giảm cân nổi tiếng trên mạng", "bút giảm béo" trên thị trường phần lớn là thuốc chia nhỏ không rõ nguồn gốc, thuốc buôn lậu hoặc thuốc giả. Tự tiêm sau khi mua trên mạng hoặc nhờ mua hộ dễ gây dị ứng nghiêm trọng, viêm tụy cấp, tổn thương nội tạng và nhiễm trùng vết thương. Các dịch vụ y tế thẩm mỹ như tiêm chỉ được thực hiện tại cơ sở có đủ tư cách kinh doanh y tế thẩm mỹ; tiêm tại nhà hoặc tự ý tiêm ở thẩm mỹ viện đều không phù hợp quy định, xem điều 2 của mục này ("Trước khi tiêm, cấy chỉ, phẫu thuật, hãy kiểm tra hai thứ")
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Quốc gia (2023). "Biện pháp quản lý, giám sát chất lượng kinh doanh và sử dụng thuốc" (Lệnh số 84 của Tổng cục). https://www.gov.cn/gongbao/2023/issue_10846/202311/content_6917322.html; Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Quốc gia (2022). "Biện pháp quản lý, giám sát việc bán thuốc trực tuyến" (Lệnh số 58 của Tổng cục, Điều 8 đến Điều 10). https://www.gov.cn/gongbao/content/2022/content_5717002.htm; Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia (2024). "Thông báo về việc ban hành Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh béo phì (bản năm 2024)" (Phần thứ ba của phụ lục, "X. Điều trị bằng thuốc"). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202410/content_6981734.htm; Wilding JPH et al. (2022). Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. https://doi.org/10.1111/dom.14725; Rubino D et al. (2021). Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity: The STEP 4 Randomized Clinical Trial. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2021.3224; Aronne LJ et al. (2024). Continued Treatment With Tirzepatide for Maintenance of Weight Reduction in Adults With Obesity: The SURMOUNT-4 Randomized Clinical Trial. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2023.24945; Cục Quản lý Giám sát Thị trường thành phố Ngân Xuyên (2026). Cảnh báo rủi ro của cơ quan quản lý giám sát thị trường về tiêu dùng y tế thẩm mỹ và "thuốc thần giảm cân". https://scjg.yinchuan.gov.cn/zxdt/tzgg/202607/t20260703_5281032.html
  • Ghi chú: Có thể đối chiếu từng chữ các điều khoản pháp luật, các con số về việc cân nặng tăng lại sau khi ngừng thuốc cũng đến từ các thử nghiệm bốc thăm chia nhóm. Nhưng chưa có nghiên cứu định lượng nào về việc "dùng theo đơn có thể giảm được bao nhiêu vấn đề so với tự mua dùng", nên ghi nhận là mức độ B vì "khó định lượng". Nghiên cứu mở rộng STEP 1 không chỉ ngừng thuốc mà cả hướng dẫn ăn uống, vận động cũng dừng theo, hơn nữa chỉ theo dõi một bộ phận những người trong thử nghiệm ban đầu. Các loại steroid và hormone sinh dục được đề cập ở điều 5 và 7 của mục này cũng tuân theo cùng một quy định. Nếu thực sự đến mức cần dựa vào thuốc để giảm cân, bác sĩ sẽ xem trước chỉ số khối cơ thể, cơ thể có bệnh nào khác không, có tình trạng nào không được dùng thuốc không, rồi mới quyết định có dùng thuốc hay không và dùng loại nào. Đánh giá này không thể mua được.

7. Chỉ dùng thuốc hormone sinh dục khi có bác sĩ kê đơn và tái khám định kỳ, không mua trên mạng, không tự tăng liều

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Đăng ký khám định kỳ, cộng thêm xét nghiệm máu để tái kiểm tra. Mỗi năm vài trăm tệ, chiếm mất vài buổi nửa ngày.
  • Nói dễ hiểu: Không bàn chuyện có nên dùng hay không, chỉ bàn chuyện dùng thế nào. Phụ nữ chuyển giới dùng estrogen có nguy cơ hình thành cục máu đông trong mạch máu cao hơn rõ rệt so với người cùng tuổi, cứ mỗi 1000 người trong 2 năm tăng thêm khoảng 4 ca, trong 8 năm tăng thêm khoảng 17 ca. Loại rủi ro này phải dựa vào việc tái kiểm tra định kỳ để theo dõi, còn nếu mua thuốc trên mạng, tự điều chỉnh liều thì không có ai thay bạn kiểm tra.
  • Lợi ích: Các nhà nghiên cứu đã theo dõi một nhóm người qua bệnh án điện tử của tập đoàn y tế Kaiser Permanente. Trong đó có 2,842 phụ nữ chuyển giới và 2,118 nam giới chuyển giới. Thời gian theo dõi trung bình lần lượt là 4.0 năm và 3.6 năm. Mỗi người được ghép với khoảng 10 lần số người đối chứng hợp giới theo năm sinh, chủng tộc, cơ sở khám chữa bệnh và thời điểm tham gia nghiên cứu, tổng cộng có 48,686 nam giới hợp giới và 48,775 nữ giới hợp giới. Phụ nữ chuyển giới có tỷ lệ huyết khối tắc mạch tĩnh mạch (cục máu đông hình thành trong mạch máu rồi gây tắc) cao hơn nhóm đối chứng. So với nam giới hợp giới, trong 2 năm là 4.1 ca trên 1000 người (95% CI 1.6–6.7). Trong 8 năm là 16.7 ca (6.4–27.5). Tính ra, cứ 1000 người thì trong 2 năm tăng thêm 4.1 ca, trong 8 năm tăng thêm 16.7 ca. So với nữ giới hợp giới, hai con số này lần lượt là 3.4 (1.1–5.6) và 13.7 (4.1–22.7). Nhìn chung, đột quỵ thiếu máu cục bộ (loại đột quỵ do mạch máu bị tắc) và nhồi máu cơ tim ở các nhóm gần tương đương nhau. Nhưng trong số phụ nữ chuyển giới chỉ bắt đầu điều trị hormone trong thời gian theo dõi, sự khác biệt về huyết khối tĩnh mạch và đột quỵ thiếu máu cục bộ rõ rệt hơn. Bằng chứng về nam giới chuyển giới chưa đủ để đưa ra kết luận. Kết luận của tác giả là "những kết quả này có thể cho thấy cần cảnh giác lâu dài với tác dụng phụ trên mạch máu của estrogen trong liệu pháp hormone dành cho người chuyển giới"
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Getahun D et al. (2018). Cross-sex Hormones and Acute Cardiovascular Events in Transgender Persons: A Cohort Study. Ann Intern Med. https://doi.org/10.7326/M17-2785; Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Quốc gia (2022). "Biện pháp quản lý giám sát việc bán thuốc qua mạng" (Lệnh số 58 của Tổng cục, điều 9). https://www.gov.cn/gongbao/content/2022/content_5717002.htm
  • Ghi chú: Chính các nhà nghiên cứu đã nêu rõ hạn chế của nghiên cứu này: họ không thể biết có bao nhiêu người tự mua thuốc bên ngoài hệ thống bệnh viện. Vì vậy, ranh giới của việc "có dùng thuốc hay không" vốn không thể phân định hoàn toàn. Điều này ngược lại càng cho thấy việc dùng thuốc nên được đưa vào quy trình theo dõi chính quy. Nghiên cứu này chỉ xem xét mạch máu có xảy ra vấn đề hay không, không trả lời việc có nên điều trị hormone hay không, điều trị có lợi ích gì; đó là một hệ thống bằng chứng khác. Tất cả các trường hợp sử dụng hormone sinh dục đều như vậy, bao gồm thuốc tránh thai, liệu pháp hormone thời kỳ mãn kinh và bổ sung testosterone. Những người tự mua thuốc trên mạng, tự điều chỉnh liều theo bài đăng trên mạng, không bao giờ kiểm tra chỉ số huyết khối và chức năng gan thận, đều gặp rủi ro ở khâu "không có ai theo dõi", chứ không phải ở lý do dùng thuốc. Cách chính quy trong nước là đến khoa nội tiết hoặc chuyên khoa tương ứng của cơ sở y tế chính quy để được đánh giá, kê đơn và tái khám.

8. Nếu "cảm thấy mình xấu" đã đến mức soi gương nhiều lần, liên tục nghĩ đến chuyện sửa đổi, trước tiên hãy đánh giá hình ảnh cơ thể một lần rồi mới bàn đến phẫu thuật

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Đăng ký khám một lần tại khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý lâm sàng, vài chục tệ. Điều khó là đi khám lần này trước khi hẹn phẫu thuật.
  • Nói dễ hiểu: Trong số những người đến khám tại khoa phẫu thuật thẩm mỹ, khoảng 15% mắc rối loạn biến dạng cơ thể, tức là phóng đại những khuyết điểm mà người khác hầu như không nhận ra đến mức ảnh hưởng đến cuộc sống. Trong số những người đến khám da liễu, tỷ lệ này khoảng 13%, và ở cả hai bên, hơn 70% là nữ. Trước tiên hãy đăng ký khám một lần để xem mình có thuộc trường hợp này không, rồi mới quyết định có phẫu thuật hay không.
  • Lợi ích: Các nhà nghiên cứu đã tìm đủ 33 nghiên cứu theo đúng quy trình rồi gộp lại để tính. Trong số người đến khám phẫu thuật thẩm mỹ, tỷ lệ mắc rối loạn biến dạng cơ thể (phóng đại những khuyết điểm mà người khác hầu như không nhận ra đến mức ảnh hưởng đến cuộc sống) là 15.04%, các nghiên cứu riêng lẻ dao động từ 2.21%–56.67%. Quy đổi thành số người, cứ 100 người đi phẫu thuật thẩm mỹ thì khoảng 15 người đáp ứng tiêu chuẩn, còn xét riêng từng nghiên cứu thì dao động từ 2 đến 57 người. Độ tuổi trung bình của nhóm này là 34.54±12.41 tuổi, con số phía sau là mức độ dao động lên xuống, 74.38% là nữ. Ở người đến khám da liễu, tỷ lệ là 12.65%, các nghiên cứu riêng lẻ dao động từ 4.52%–35.16%, độ tuổi trung bình là 27.79±9.03 tuổi, 76.09% là nữ. Tác giả khuyến nghị bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ và bác sĩ da liễu chủ động đánh giá, nhận diện những người có nguy cơ cao, đồng thời bố trí một số khoa phối hợp quản lý. Một nghiên cứu khác đã hỏi 200 bệnh nhân mắc rối loạn biến dạng cơ thể, trong đó 71.0% từng tìm đến các phương pháp điều trị không thuộc chuyên khoa tâm thần như da liễu và phẫu thuật thẩm mỹ, 64.0% đã thực hiện. Kết luận của tác giả là những phương pháp điều trị này "hiếm khi cải thiện" rối loạn biến dạng cơ thể, có vẻ như không có hiệu quả đối với bệnh này
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Ribeiro RVE (2017). Prevalence of Body Dysmorphic Disorder in Plastic Surgery and Dermatology Patients: A Systematic Review with Meta-Analysis. Aesthetic Plast Surg. https://doi.org/10.1007/s00266-017-0869-0; Crerand CE, Phillips KA, Menard W, Fay C (2005). Nonpsychiatric medical treatment of body dysmorphic disorder. Psychosomatics, 46(6), 549-555. https://doi.org/10.1176/appi.psy.46.6.549; NHS. Body dysmorphic disorder (BDD). https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/body-dysmorphia/
  • Ghi chú: Tỷ lệ đo được trong các nghiên cứu riêng lẻ dao động rất lớn, từ 2.21% đến 56.67%. Nguyên nhân là bảng hỏi và nhóm người được khảo sát không giống nhau. Vì vậy, chỉ có thể rút ra rằng "tỷ lệ này không thấp, đáng để sàng lọc một lần trước", chứ không thể coi 15.04% là con số chính xác; đây cũng là lý do mục này được xếp mức B. Theo tỷ lệ này, phần lớn người đến khoa phẫu thuật thẩm mỹ không mắc rối loạn biến dạng cơ thể. Mục này nhắm đến nhóm nhỏ những người "lặp đi lặp lại, kéo dài, đã ảnh hưởng đến công việc và giao tiếp xã hội"; phẫu thuật và điều trị da liễu hiếm khi giúp họ khá lên. NHS của Anh đưa ra những dấu hiệu nhận biết sau: dành rất nhiều thời gian so sánh ngoại hình của mình với người khác, thường xuyên soi gương hoặc hoàn toàn tránh soi gương, cố gắng rất nhiều để che một bộ phận nào đó, cạy da với mong muốn khiến nó "mịn phẳng". Tình trạng này sẽ ảnh hưởng đến công việc, giao tiếp xã hội và các mối quan hệ giữa người với người.

9. Chỉnh nha phải tìm bác sĩ có đủ tư cách chỉnh nha để khám trực tiếp, tái khám đúng hẹn, đừng mua khay niềng trên mạng rồi tự đeo ở nhà

Tiền ítThời gian vừaCần kiên trì một chútLợi ích nhỏThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Tốn thêm tiền đăng ký khám và tái khám so với mua trên mạng, cứ cách một khoảng thời gian lại phải đến phòng khám một lần. Khó ở chỗ liệu trình thường kéo dài một, hai năm, phải kiên trì tái khám.
  • Nói dễ hiểu: Khay niềng trong suốt ở Trung Quốc là thiết bị y tế loại II, hướng dẫn sử dụng yêu cầu phải đeo dưới sự hướng dẫn của bác sĩ có đủ tư cách chỉnh nha và tái khám định kỳ. Cơ quan quản lý dược của Mỹ cho biết họ chưa từng phê duyệt loại khay niềng được bán trực tiếp cho cá nhân mà không cần nha sĩ kê đơn. Không có ai khám trực tiếp, khớp cắn có thể bị lệch, răng di chuyển sai vị trí, gây đau, thậm chí rụng răng.
  • Lợi ích: "Trung tâm Đánh giá kỹ thuật thiết bị y tế thuộc Cục Quản lý Dược Quốc gia" năm 2022 trong "Nguyên tắc hướng dẫn thẩm tra đăng ký khí cụ chỉnh nha không mắc cài" có nói, loại khay niềng này "thuộc nhóm quản lý loại Ⅱ". Văn bản yêu cầu hướng dẫn sử dụng phải ghi rõ "trong quá trình điều trị, phải đeo dưới sự hướng dẫn của bác sĩ có đủ tư cách chuyên môn về chỉnh nha răng miệng", đồng thời phải ghi rõ "yêu cầu về ăn uống, đánh răng và tái khám định kỳ". Tên sản phẩm "không khuyến nghị sử dụng những tên gọi mang tính khái niệm hư vô, giả định như “vô hình”". Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) nói: "The FDA has not authorized clear aligners that are sold directly to consumers without a prescription and supervision by a dentist or orthodontist", nghĩa là FDA chưa từng phê duyệt bất kỳ loại khay niềng trong suốt nào được bán trực tiếp cho cá nhân mà không cần nha sĩ kê đơn và giám sát. FDA còn nói: "In-person examination by a dentist or orthodontist can help lower the risks of uneven bite, unintended tooth movement, pain, and tooth loss", tức là nha sĩ khám trực tiếp có thể giảm nguy cơ khớp cắn không đều, răng di chuyển, đau và rụng răng. Sau khi bắt đầu đeo, phải tái khám trực tiếp định kỳ thì mới có thể xác nhận răng đang di chuyển an toàn theo đúng kế hoạch. Đây đều là các văn bản quản lý, không đưa ra tỷ lệ xảy ra sự cố.
  • Mức độ bằng chứng: C
  • Nguồn: Trung tâm Đánh giá kỹ thuật thiết bị y tế thuộc Cục Quản lý Dược Quốc gia (2022). "Nguyên tắc hướng dẫn thẩm tra đăng ký khí cụ chỉnh nha không mắc cài" (Số 41 năm 2022). https://www.cmde.org.cn/flfg/zdyz/zdyzwbk/20230103095116100.html; Văn phòng Ủy ban Y tế Quốc gia và các cơ quan khác (2023). "Thông báo về việc tiếp tục thúc đẩy công tác quản lý và bảo đảm dịch vụ y tế răng miệng" (Quốc Vệ Ban Y Chính Phát〔2023〕11, Phần V, mục (2)). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/202309/content_6903786.htm; U.S. Food and Drug Administration (2026). Clear Dental Aligners (trang được cập nhật ngày 9 tháng 9 năm 2026). https://www.fda.gov/medical-devices/dental-devices/clear-dental-aligners
  • Ghi chú: Quy mô lợi ích được xếp là nhỏ vì không tìm được tỷ lệ xảy ra sự cố, chỉ có thể phán đoán dựa trên hậu quả. Chưa tìm thấy cảnh báo rủi ro của cơ quan quản lý dược và cơ quan y tế Trung Quốc về việc "mua khay niềng trên mạng rồi tự đeo ở nhà", nên điều này chủ yếu dựa vào yêu cầu đăng ký và thông tin của FDA. Chỉnh nha là hoạt động y tế. Nếu thực hiện chỉnh răng mang tính chất thẩm mỹ y tế, giấy phép của cơ sở phải có hạng mục tương ứng, bác sĩ trực tiếp thực hiện phải có đủ tư cách. Xem cách tra cứu pháp luật tại điều 2 của mục này (giấy phép của cơ sở, bác sĩ phụ trách chuyên môn). Ủy ban Y tế Quốc gia và ba cơ quan khác đã ban hành thông báo về y tế răng miệng vào năm 2023. Đối với cơ sở chưa取得 giấy phép hành nghề hoặc giấy chứng nhận đăng ký phòng khám, hoặc thuê người không thuộc đội ngũ kỹ thuật y tế để khám răng, thông báo yêu cầu "xử phạt nghiêm khắc theo đúng pháp luật và quy định". Chỉnh nha không được bảo hiểm y tế chi trả, xem điều 12 mục 24 (trước khi trồng răng, hãy hỏi rõ giá trọn gói).

10. Mua kem trị nám, làm trắng da thì trước tiên hãy lấy mã số “Quốc trang đặc tự” trên bao bì để kiểm tra trên website của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia, đừng dùng kem trị nám do người bán hàng trên mạng xã hội hay các cơ sở thẩm mỹ tự pha chế bán

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền, kiểm tra một mã số mất vài phút. Cái khó là không mua những loại được người quen hay người bán hàng trên mạng xã hội tích cực giới thiệu nhất.
  • Nói dễ hiểu: Kem trị nám, làm trắng da trước tiên phải đăng ký với Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia, lấy được mã số “Quốc trang đặc tự” mới được bán. Qua kiểm tra lấy mẫu, từng phát hiện kem trị nám có hàm lượng thủy ngân vượt mức vài nghìn lần; trên bao bì có in mã số “Quốc trang đặc tự”, nhưng nhà sản xuất ghi trên đó lại không hề sản xuất lô hàng ấy. Thủy ngân hấp thụ qua da mặt vào cơ thể có thể gây tổn thương thận. Ngừng sử dụng và điều trị thì đa số có thể khỏi, nhưng cần điều trị từ vài tháng đến hai năm.
  • Lợi ích: Điều 16 "Quy định về giám sát và quản lý mỹ phẩm" xếp mỹ phẩm trị nám, làm trắng da vào nhóm mỹ phẩm đặc biệt. Điều 17 quy định mỹ phẩm đặc biệt chỉ được sản xuất, nhập khẩu sau khi đăng ký với cơ quan quản lý dược phẩm thuộc Quốc vụ viện. Điều 36 yêu cầu ghi mã số giấy chứng nhận đăng ký mỹ phẩm đặc biệt trên nhãn. Điều 20 yêu cầu công khai thông tin đăng ký, vì vậy có thể tra mã số trên website của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia. Điều 62 "Biện pháp quản lý đăng ký và lưu hồ sơ mỹ phẩm" quy định mã số của hàng sản xuất trong nước là “Quốc trang đặc tự” cộng với năm và số thứ tự, còn hàng nhập khẩu là “Quốc trang đặc tiến tự”. Thông báo số 14 năm 2026 của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia công bố hai lô kem trị nám, lần lượt phát hiện hàm lượng thủy ngân là 4938 mg/kg và 9281 mg/kg. Mức giới hạn ghi trong phụ lục thông báo là không quá 1 mg/kg, tức hai lô này vượt mức vài nghìn lần. Chúng được mua tại hai cửa hàng mỹ phẩm nhỏ ở Tứ Xuyên và An Huy, trên bao bì có in mã số “Quốc trang đặc tự”. Nhà sản xuất được ghi trên bao bì đã nêu ý kiến phản đối, nhưng sau khi Cục Quản lý Dược phẩm tỉnh Quảng Đông thẩm tra, xác định doanh nghiệp này chưa từng sản xuất lô hàng đó. Một bài tổng quan đã tổng hợp 30 ca bệnh được đăng trên các tạp chí. Tất cả đều mắc hội chứng thận hư, tức có một lượng lớn protein rò rỉ vào nước tiểu, sau khi dùng kem làm trắng da chứa thủy ngân. Cả 30 người đều là phụ nữ châu Á, phần lớn từ 18 đến 52 tuổi. Từ khi bắt đầu sử dụng đến khi phát bệnh là 1 đến 60 tháng, một nửa phát bệnh trong vòng 5 tháng. Sinh thiết thận chủ yếu cho thấy bệnh cầu thận tổn thương tối thiểu (67%) hoặc bệnh thận màng (23%), đây là hai loại bệnh của cầu thận. Số người tự hồi phục trong vòng một tháng rưỡi sau khi ngừng sử dụng rất ít. Trong vài ca có ghi nhận, những người dùng thuốc thải thủy ngân cần 1 đến 9 tháng để protein trong nước tiểu trở về âm tính, trung vị là 2 tháng. 3 ca không dùng thuốc thải thủy ngân đều cần trên 12 tháng. Một bệnh viện ở Bắc Kinh đã tiếp nhận 288 người bị ngộ độc thủy ngân từ 2014 đến 2019, trong đó 84 người (29.27%) có liên quan đến mỹ phẩm. Ở phụ nữ, mỹ phẩm chính là nguồn gây ngộ độc. Trong số 18 bệnh nhân mắc hội chứng thận hư được theo dõi, 15 người có protein trong nước tiểu và albumin trở về bình thường sau trung bình 22.67 tháng. Lượng thủy ngân của 18 người này không hoàn toàn đến từ mỹ phẩm
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Quốc vụ viện (2020). "Quy định về giám sát và quản lý mỹ phẩm" (Lệnh số 727 của Quốc vụ viện, Điều 16, Điều 17, Điều 20, Điều 36, Điều 42, Điều 60). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2020-06/29/content_5522593.htm; Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Quốc gia (2021). "Biện pháp quản lý đăng ký và lưu hồ sơ mỹ phẩm" (Lệnh số 35 của Tổng cục, Điều 62). https://www.gov.cn/zhengce/zhengceku/2021-01/12/content_5579239.htm; Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia (2026). "Thông báo của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia về việc phát hiện nguyên liệu bị cấm trong 25 lô mỹ phẩm" (số 14 năm 2026) và phụ lục. https://www.nmpa.gov.cn/xxgk/ggtg/hzhpggtg/hzhpchjgg/hzhpcjgjj/20260424173212101.html; Chan TYK, Chan APL, Tang HL (2020). Nephrotic syndrome caused by exposures to skin-lightening cosmetic products containing inorganic mercury. Clin Toxicol. https://doi.org/10.1080/15563650.2019.1639724; Yawei S et al. (2021). Epidemiology, clinical presentation, treatment, and follow-up of chronic mercury poisoning in China: a retrospective analysis. BMC Pharmacol Toxicol. https://doi.org/10.1186/s40360-021-00493-y
  • Ghi chú: Hai lô hàng nói trên cho thấy ngay cả mã số cũng có thể bị mạo danh. Vì vậy khi tra mã số, phải xem tên sản phẩm và nhà sản xuất tra được có khớp với bao bì hay không; tốt nhất nên mua tại cửa hàng chính thức của thương hiệu hoặc trung tâm thương mại chính quy. Điều 42 của quy định yêu cầu cơ sở thẩm mỹ khi sử dụng mỹ phẩm cho khách hàng phải tuân thủ các quy định dành cho người kinh doanh mỹ phẩm. Khoản 5 Điều 60 cấm người kinh doanh tự ý pha chế mỹ phẩm; loại “kem trị nám dùng riêng trong cơ sở thẩm mỹ” do cơ sở thẩm mỹ tự pha chế vốn đã là hành vi vi phạm pháp luật. Nếu đã sử dụng lâu dài kem trị nám không rõ nguồn gốc thì hãy ngừng sử dụng, mang sản phẩm đến bệnh viện để xét nghiệm thủy ngân trong nước tiểu và protein trong nước tiểu. Trong bài tổng quan đó, có 6 người có nồng độ thủy ngân trong máu bình thường, còn cả 24 người được xét nghiệm thủy ngân trong nước tiểu đều cao hơn giới hạn trên của mức bình thường. Các ca bệnh được báo cáo từng ca một, không thể tính ra tỷ lệ người dùng kem chứa thủy ngân bị tổn thương thận là bao nhiêu, nên xếp mức B. Quy mô lợi ích được xác định là trung bình dựa trên hậu quả: hội chứng thận hư đa số có thể chữa khỏi, nhưng cần điều trị từ vài tháng đến hai năm.