Bỏ qua

← Về mục lục tổng

34. Đừng uống thuốc thường có sẵn trong nhà đến mức xảy ra chuyện

Thuốc hạ sốt, thuốc giảm đau, thuốc cảm, thuốc dạ dày, thuốc cầm tiêu chảy, nhiều loại có thể tự mua ngay tại hiệu thuốc. Mua được mà không cần đơn thuốc không có nghĩa là muốn uống thế nào cũng được. Mục này không nói mỗi bệnh nên uống thuốc gì, chỉ chọn ra vài việc mà chỉ cần làm một việc là có thể tránh được hậu quả nghiêm trọng.

Các mục trong mục này đều quy về thước đo tỷ lệ tử vong. Phần lớn xem xét những hậu quả nghiêm trọng như suy gan, xuất huyết dạ dày, suy thận ở trẻ sơ sinh, cũng có vài mục xem xét tình trạng đau đầu và phản ứng khi lái xe. Lợi ích phần lớn là "ít xảy ra thêm một tai nạn nghiêm trọng", nghiên cứu không đưa ra được con số "làm vậy có thể giảm bao nhiêu phần". Vì vậy, quy mô lợi ích được đánh giá dựa trên mức độ nặng nhẹ của hậu quả, và mỗi phần ghi chú đều nêu rõ căn cứ để xác định.

Những nội dung đã viết ở nơi khác thì ở đây chỉ dẫn đường. Uống nhầm thuốc hoặc chất tẩy rửa thì trước tiên phải làm gì, xem mục 13 điều 20 (uống nhầm). Thuốc bệnh mạn tính phải uống đủ theo chỉ định của bác sĩ, xem mục 16 điều 1 (uống đủ thuốc theo chỉ định). Mua thuốc kê đơn trên mạng thì trước hết phải qua khâu xét duyệt đơn thuốc, xem mục 28 điều 6 (thuốc giảm cân thì đến bệnh viện lấy đơn).

Người hưởng lợi từ các mục trong mục này là chính bạn và người nhà, thuộc hai mức cao nhất.

1. Trước khi uống đồng thời hai loại thuốc cảm hoặc thuốc giảm đau, hãy xem bảng thành phần; acetaminophen chỉ được có mặt trong một loại, nếu uống quá liều thì dù không thấy khó chịu cũng phải đến bệnh viện trong ngày

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Xem bảng thành phần của mỗi hộp thuốc, mất một hoặc hai phút.
  • Nói dễ hiểu: Nhiều loại thuốc cảm có chứa acetaminophen, uống cùng hai hộp là uống gấp đôi liều, quá liều sẽ gây tổn thương gan. Tại Mỹ, trong số những bệnh nhân bị suy gan cấp do chất này, gần ba phần mười đã tử vong trước khi kịp ghép gan. Tờ hướng dẫn sử dụng trong nước khuyến nghị mỗi ngày nhiều nhất chỉ được uống 2 gram; Mỹ cũng nhắc rằng khi dùng thuốc, mỗi ngày không nên uống quá 3 cốc rượu. Uống quá liều mà không thấy khó chịu cũng phải lập tức đến bệnh viện, thuốc giải độc dùng càng sớm càng tốt.
  • Lợi ích: 22 bệnh viện ở Mỹ đã liên tục ghi nhận 662 ca suy gan cấp trong 6 năm. Trong đó, 275 ca (42%) là do acetaminophen gây ra, liều lượng đã nuốt vào có trung vị là 24 gram. Trong số 275 người này, 131 người (48%) uống quá liều do sơ ý, không phải cố ý. Trong số những người uống quá liều do sơ ý, 38% đồng thời uống từ hai loại thuốc trở lên có chứa thành phần này. Trong 275 người này, 27% tử vong trước khi kịp ghép gan, 8% được ghép gan. Năm 2020, Cục Quản lý Dược Quốc gia yêu cầu tờ hướng dẫn sử dụng thuốc không kê đơn phải ghi rõ: sử dụng quá liều sẽ gây tổn thương gan nghiêm trọng, khuyến nghị liều tối đa trong một ngày không quá 2 gram. Tờ hướng dẫn cũng phải ghi rõ nên cố gắng tránh dùng cùng với thuốc có chứa acetaminophen hoặc các thuốc hạ sốt giảm đau khác. Luật pháp Mỹ yêu cầu loại thuốc không kê đơn này phải ghi rõ trong cảnh báo đầu tiên ba trường hợp gây tổn thương gan: vượt quá liều tối đa trong một ngày, uống cùng các thuốc khác có chứa acetaminophen, uống từ 3 cốc rượu trở lên mỗi ngày trong thời gian dùng thuốc. Cục Quản lý Dược trong cùng một thông báo cũng yêu cầu tờ hướng dẫn sử dụng chế phẩm giải phóng kéo dài phải ghi rõ: người lớn hoặc trẻ em uống quá liều, bất kể có khó chịu hay không, đều phải lập tức đi khám. Cách diễn đạt không phân biệt dạng bào chế được nêu trong hướng dẫn dùng thuốc của MedlinePlus thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ: uống vượt quá liều khuyến nghị, "even if the person does not have any symptoms" (dù hoàn toàn không có triệu chứng nào), cũng phải lập tức đi khám. Thuốc giải độc là N-acetylcysteine, tờ hướng dẫn ghi rõ phải dùng càng sớm càng tốt, dùng trong vòng 12 giờ thì hiệu quả khả quan, quá 24 giờ thì hiệu quả kém hơn. Một nghiên cứu đa trung tâm của Mỹ từ năm 1976 đến 1985 đã theo dõi 2540 bệnh nhân quá liều dùng loại thuốc giải độc này. Trong số những bệnh nhân được xác định là có khả năng bị tổn thương gan dựa trên nồng độ thuốc trong máu, 6.1% bị tổn thương gan khi bắt đầu dùng thuốc trong vòng 10 giờ. Trong số những người chỉ bắt đầu dùng thuốc sau 10 đến 24 giờ, 26.4% bị tổn thương gan. Bắt đầu dùng thuốc trong vòng 8 giờ sau khi quá liều có tác dụng bảo vệ, bất kể nồng độ thuốc trong máu cao đến đâu.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Larson AM, Polson J, Fontana RJ, et al.; Acute Liver Failure Study Group (2005). Acetaminophen-induced acute liver failure: results of a United States multicenter, prospective study. Hepatology, 42(6):1364-1372. https://doi.org/10.1002/hep.20948;Thông báo của Cục Quản lý Dược Quốc gia về việc sửa đổi tờ hướng dẫn sử dụng chế phẩm acetaminophen giải phóng tức thời và giải phóng kéo dài (Thông báo năm 2020 số 15), cùng Phụ lục 1 "Yêu cầu sửa đổi tờ hướng dẫn sử dụng thuốc kê đơn đối với chế phẩm acetaminophen giải phóng tức thời", Phụ lục 2 "Yêu cầu sửa đổi tờ hướng dẫn sử dụng thuốc không kê đơn đối với chế phẩm acetaminophen giải phóng tức thời", Phụ lục 3 "Yêu cầu sửa đổi tờ hướng dẫn sử dụng chế phẩm acetaminophen giải phóng kéo dài" (do Cục Quản lý Dược tỉnh Hồ Nam đăng lại). http://mpa.hunan.gov.cn/mpa/xxgk/tzgg/wjtz/202003/t20200311_11809335.html;21 CFR 201.326(a)(1)(iii)(A) Liver warning. https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-C/part-201/subpart-G/section-201.326;Smilkstein MJ, Knapp GL, Kulig KW, Rumack BH (1988). Efficacy of oral N-acetylcysteine in the treatment of acetaminophen overdose: analysis of the national multicenter study (1976 to 1985). New England Journal of Medicine, 319(24):1557-1562. https://doi.org/10.1056/NEJM198812153192401;MedlinePlus. Acetaminophen (In case of emergency/overdose). https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a681004.html
  • Ghi chú: Acetaminophen còn được gọi là paracetamol. Trong tên chung của thuốc cảm phối hợp, nếu có hai chữ "aminophen", chẳng hạn như aminophen pseudoephedrine, aminophen caffeine chlorphenamine, thì thuốc đó có chứa thành phần này. Nếu không chắc, hãy mang cả mấy hộp thuốc đến cho dược sĩ ở hiệu thuốc xem. Xếp mức B là vì nhóm số liệu của Mỹ là ghi nhận ca bệnh, không có nhóm đối chứng, nên không tính được việc xem bảng thành phần có thể giảm bao nhiêu sự cố. Lợi ích được xếp là "lớn" dựa trên hậu quả: trong các ca suy gan cấp, gần ba phần mười tử vong trực tiếp. Số liệu cho thấy thuốc giải độc càng dùng sớm càng tốt đến từ một nghiên cứu quan sát đa trung tâm không phân nhóm ngẫu nhiên, chỉ so sánh với các ca bệnh trước đây.

2. Trẻ bị sốt không dùng aspirin, nimesulide và metamizole; thuốc cảm có chứa metamizole cũng không cho người chưa thành niên dùng, thuốc hạ sốt dạng lỏng phải dùng dụng cụ đo đi kèm trong hộp thuốc để đo

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ sơ sinh, trẻ em

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khi mua thuốc hạ sốt, hãy nhìn qua tên generic và bảng thành phần.
  • Nói dễ hiểu: Aspirin có liên quan đến hội chứng Reye, căn bệnh này gây tổn thương não và gan, khoảng ba phần mười số trẻ mắc bệnh được giám sát ở Mỹ tử vong. Nimesulide chống chỉ định cho trẻ dưới 12 tuổi, metamizole chống chỉ định cho người dưới 18 tuổi. Thuốc hạ sốt dạng lỏng phải dùng dụng cụ đo đi kèm trong hộp thuốc để đo, vì kích thước thìa trong nhà chênh lệch rất nhiều. Nồng độ của thuốc nhỏ giọt và thuốc dung dịch uống có thể không giống nhau; trong một ví dụ ở Mỹ, lượng thuốc chênh nhau 3 lần, khi đổi dạng bào chế thì đừng cho trẻ uống theo số mililit cũ.
  • Lợi ích: Hội chứng Reye gây bệnh não và thoái hóa mỡ gan, thường xuất hiện sau cúm hoặc thủy đậu. Trong cuộc giám sát toàn quốc của Mỹ từ 1981 đến 1997, có 1207 ca được báo cáo ở người dưới 18 tuổi. Trong máu của 82% số trẻ mắc bệnh đo được salicylate, là thành phần của các thuốc như aspirin. Tỷ lệ tử vong chung là 31%. Năm 1980 bắt đầu ban hành cảnh báo về các thuốc nhóm salicylate. Năm đó có 555 ca được báo cáo, là mức cao nhất; từ năm 1987 trở đi, mỗi năm không quá 36 ca. Năm 2011, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Quốc gia quy định chế phẩm uống nimesulide bị cấm dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Năm 2020, Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia quy định viên metamizole bị cấm dùng cho thanh thiếu niên và trẻ em dưới 18 tuổi. Các thuốc phối hợp có chứa metamizole như viên Compound Qinghao Metamizole, viên Chongganling và viên nang Chongganling cũng bị cấm dùng cho người dưới 18 tuổi. Hãy xem các con số của Mỹ về việc đo thuốc. Năm 2011, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ giải thích rằng thuốc nhỏ giọt acetaminophen dành cho trẻ sơ sinh có hàm lượng 80 miligam trong mỗi 0.8 mililit, còn dung dịch uống dành cho trẻ lớn có hàm lượng 160 miligam trong mỗi 5 mililit. Tính theo hai con số này, với cùng 1 mililit, lượng thuốc trong thuốc nhỏ giọt khoảng gấp 3 lần dung dịch uống. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ cho biết việc cùng tồn tại hai nồng độ dễ gây nhầm lẫn, khiến trẻ vô tình uống quá liều; dụng cụ đo của các sản phẩm khác nhau tuyệt đối không được dùng lẫn. Một nghiên cứu ở Hy Lạp đã đo 71 thìa cà phê và 49 thìa canh của 25 gia đình; sau khi đổ đầy nước, dung tích dao động từ 2.5 mililit đến 7.3 mililit. Trong một nghiên cứu tại khoa cấp cứu ở Mỹ, 42.5% phụ huynh dùng đơn vị liều là thìa cà phê hoặc thìa canh đã đo sai. Trong số phụ huynh chỉ dùng mililit, tỷ lệ đo sai là 27.6%. Sau khi điều chỉnh, OR là 2.3, 95% CI 1.2–4.4.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Belay ED, Bresee JS, Holman RC, Khan AS, Shahriari A, Schonberger LB (1999). Reye's syndrome in the United States from 1981 through 1997. New England Journal of Medicine, 340(18):1377-1382. https://doi.org/10.1056/NEJM199905063401801; "Thông báo về việc tăng cường quản lý sử dụng chế phẩm uống nimesulide" (Quốc Thực Dược Giám An〔2011〕209号). https://www.nmpa.gov.cn/xxgk/fgwj/gzwj/gzwjyp/20110515145101552.html; "Thông báo của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia về việc sửa đổi hướng dẫn sử dụng các sản phẩm liên quan đến metamizole" (số 34 năm 2020) và Phụ lục 1 đến 3. https://www.nmpa.gov.cn/directory/web/nmpa/xxgk/ggtg/ypggtg/ypshmshxdgg/20200317171201660.html; U.S. Food and Drug Administration. Questions and Answers – Important change in concentration for over-the-counter (OTC) liquid acetaminophen marketed for infants. https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/questions-and-answers-important-change-concentration-over-counter-otc-liquid-acetaminophen-marketed; Falagas ME, Vouloumanou EK, Plessa E, Peppas G, Rafailidis PI (2010). Inaccuracies in dosing drugs with teaspoons and tablespoons. International Journal of Clinical Practice, 64(9):1185-1189. https://doi.org/10.1111/j.1742-1241.2010.02402.x; Yin HS, Dreyer BP, Ugboaja DC, et al. (2014). Unit of measurement used and parent medication dosing errors. Pediatrics, 134(2):e354-e361. https://doi.org/10.1542/peds.2014-0395
  • Ghi chú: Metamizole cũng không phải là thuốc được ưu tiên lựa chọn cho người lớn. Hướng dẫn sử dụng ghi rõ thuốc này có thể gây mất bạch cầu hạt, thiếu máu bất sản và sốc phản vệ, chỉ dùng ngắn hạn khi bệnh nặng, cấp tính và không có thuốc hiệu quả nào khác. Nghe tên Chongganling giống thuốc cảm thông thường, nhưng bên trong có metamizole. Trẻ nên dùng thuốc hạ sốt nào, uống bao nhiêu theo cân nặng, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa hoặc dược sĩ. Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt thì đi thẳng đến bệnh viện, xem mục 20, điều 8 (38 ℃ thì đi thẳng đến bệnh viện). Xếp mức B vì các con số về hội chứng Reye đến từ báo cáo giám sát; việc số ca bệnh giảm và việc ban hành cảnh báo có mối liên hệ trước sau, không phải thử nghiệm đối chứng. Lợi ích được xếp loại "lớn" vì sau khi có cảnh báo, số ca bệnh giảm từ 555 ca mỗi năm xuống dưới 36 ca.

3. Người trên 60 tuổi, từng bị xuất huyết dạ dày, đang dùng thuốc chống đông hoặc hormone, hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau như ibuprofen

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích lớnThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ một lần.
  • Nói dễ hiểu: Các thuốc giảm đau như ibuprofen, naproxen, aspirin có thể gây hại cho dạ dày. Trong các thử nghiệm dùng liều cao, nguy cơ xuất huyết và thủng dạ dày ở người dùng ibuprofen cao khoảng 4 lần so với người không dùng. Người cao tuổi, từng bị xuất huyết dạ dày, đồng thời dùng thuốc chống đông hoặc hormone, hoặc uống từ 3 cốc rượu trở lên mỗi ngày có nguy cơ cao hơn.
  • Lợi ích: Nhóm thuốc này được gọi là thuốc chống viêm không steroid, thường gặp gồm ibuprofen, naproxen và diclofenac. Một phân tích gộp đã tổng hợp 280 thử nghiệm ngẫu nhiên về các thuốc này so với giả dược, với tổng cộng 124513 người. So với giả dược, nguy cơ tương đối của thủng, tắc nghẽn hoặc xuất huyết đường tiêu hóa trên là: ibuprofen RR 3.97(95% CI 2.22–7.10, khoảng 4 lần), naproxen 4.22(2.71–6.56), diclofenac 1.89(1.16–3.09). Tất cả các thuốc này đều làm nguy cơ suy tim tăng khoảng gấp đôi. Quy định của Hoa Kỳ yêu cầu các thuốc chống viêm không steroid không kê đơn phải ghi cảnh báo xuất huyết dạ dày. Các thuốc được nêu trong cảnh báo là "aspirin, ibuprofen, naproxen" (aspirin, ibuprofen, naproxen). Cảnh báo liệt kê sáu nhóm người có nguy cơ cao hơn: trên 60 tuổi, từng bị loét hoặc xuất huyết dạ dày, đang dùng thuốc chống đông hoặc hormone, đồng thời dùng thuốc khác cùng nhóm này, uống từ 3 cốc rượu trở lên mỗi ngày trong thời gian dùng thuốc, hoặc dùng nhiều hơn hay lâu hơn hướng dẫn.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Coxib and traditional NSAID Trialists' (CNT) Collaboration; Bhala N, Emberson J, Merhi A, et al. (2013). Vascular and upper gastrointestinal effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs: meta-analyses of individual participant data from randomised trials. Lancet, 382(9894):769-779. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)60900-9;21 CFR 201.326(a)(2)(iii)(A) Stomach bleeding warning. https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-C/part-201/subpart-G/section-201.326
  • Ghi chú: Kết luận của bài nghiên cứu nói về việc dùng liều cao. Bài này không đưa ra con số riêng cho nguy cơ khi thỉnh thoảng dùng một hoặc hai ngày, với liều theo hướng dẫn. Nhiều thuốc cảm phối hợp cũng chứa các thành phần cùng loại, nếu dùng cùng thuốc giảm đau sẽ bị trùng thành phần, vì vậy hãy xem bảng thành phần trước. Nếu bác sĩ yêu cầu bạn dùng aspirin liều thấp lâu dài để phòng huyết khối, đừng tự ý ngừng thuốc, cũng đừng tự dùng thêm một loại thuốc giảm đau. Người bị bệnh thận khi dùng các thuốc này, xem điều 14 của mục này (chức năng thận kém). Cách dùng các thuốc này khi đau bụng kinh và khi nào cần đi khám phụ khoa, xem điều 25 mục 3 (đau bụng kinh thì dùng thuốc giảm đau như ibuprofen).

4. Trẻ dưới 2 tuổi bị cảm, đừng tự cho dùng thuốc cảm phối hợp và thuốc ho

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng trẻ sơ sinh

  • Chi phí: Không tốn tiền, còn tiết kiệm được tiền mua thuốc.
  • Nói dễ hiểu: Cục Quản lý Dược Quốc gia yêu cầu bổ sung cảnh báo cho 14 loại thuốc cảm phối hợp dành cho trẻ em. Cảnh báo nói rằng không khuyến nghị cha mẹ tự cho trẻ dưới 2 tuổi dùng thuốc, mà phải dùng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Trong các thử nghiệm tiến hành trên trẻ em, hiệu quả của thuốc ho và thuốc chống dị ứng đều không tốt hơn giả dược.
  • Lợi ích: Thông báo số 57 năm 2021 của Cục Quản lý Dược Quốc gia đã sửa đổi tờ hướng dẫn sử dụng của 14 loại thuốc, bao gồm dung dịch uống acetaminophen, pseudoephedrine và dextromethorphan, cốm acetaminophen và chlorpheniramine dành cho trẻ em, cốm acetaminophen và amantadine dành cho trẻ em. Cảnh báo mới được bổ sung là "Không khuyến nghị cha mẹ hoặc người giám hộ tự cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 2 tuổi dùng thuốc này, mà phải dùng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ". Phần lưu ý cũng bổ sung "Phải sử dụng nghiêm ngặt theo cách dùng và liều lượng trong tờ hướng dẫn sử dụng thuốc, tránh dùng thuốc quá liều". Ngoài ra còn bổ sung "Cần tránh dùng đồng thời các thuốc cảm có chứa thành phần hoạt tính giống hoặc tương tự". Một tổng quan hệ thống Cochrane đã đưa vào 29 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, trong đó 10 thử nghiệm được tiến hành trên trẻ em. Trong các thử nghiệm trên trẻ em, những nhóm thuốc này đều không tốt hơn giả dược: thuốc ho, thuốc kháng histamine (thành phần chống dị ứng), thuốc kháng histamine kết hợp với thuốc thông mũi (thành phần giúp thông mũi), thuốc ho kết hợp với thuốc giãn phế quản. Có 21 nghiên cứu báo cáo về phản ứng bất lợi; các chế phẩm chứa thuốc kháng histamine và dextromethorphan có nhiều phản ứng bất lợi hơn.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Thông báo của Cục Quản lý Dược Quốc gia về việc sửa đổi tờ hướng dẫn sử dụng của 14 loại thuốc, bao gồm dung dịch uống acetaminophen, pseudoephedrine và dextromethorphan (Thông báo số 57 năm 2021), cùng các phụ lục. https://www.nmpa.gov.cn/directory/web/nmpa/xxgk/ggtg/ypggtg/ypshmshxdgg/20210423105404141.html;Smith SM, Schroeder K, Fahey T (2014). Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings. Cochrane Database of Systematic Reviews, (11):CD001831. https://doi.org/10.1002/14651858.CD001831.pub5
  • Ghi chú: Nhiều trong số 14 loại thuốc này có tên chứa "acetaminophen" và cũng chứa paracetamol; nếu dùng cùng thuốc hạ sốt sẽ bị trùng thành phần, xem điều 1 của mục này (paracetamol). Trong tổng quan đó, có một thử nghiệm phát hiện mật ong tốt hơn giả dược, nhưng trẻ dưới 1 tuổi không được cho ăn mật ong, xem điều 6 mục 20 (mật ong). Xếp mức B là vì trong tổng quan, số thử nghiệm của mỗi nhóm thuốc đều ít, tác giả không gộp được thành con số. Xếp lợi ích ở mức "trung bình" là một nhận định: các thuốc này chưa chứng minh được lợi ích đối với trẻ em, còn rủi ro chủ yếu là dùng quá liều và trùng thành phần.

5. Sau 20 tuần thai, đừng tự uống thuốc giảm đau như ibuprofen

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vongĐối tượng mang thai

  • Chi phí: Không tốn tiền.
  • Nói dễ hiểu: Sau 20 tuần thai, uống các thuốc như ibuprofen có thể làm tổn thương thận của thai nhi, khiến nước ối ít đi. Trong các báo cáo dạng này mà Hoa Kỳ nhận được, có trường hợp trẻ sơ sinh tử vong. Aspirin liều thấp do bác sĩ kê đơn không thuộc phạm vi này.
  • Lợi ích: Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phát hành cảnh báo an toàn vào tháng 10 năm 2020. Sử dụng thuốc chống viêm không steroid từ khoảng 20 tuần thai trở đi có thể gây ra vấn đề về thận của thai nhi, dẫn đến thiểu ối. Cảnh báo áp dụng đồng thời cho thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn, bao gồm aspirin, ibuprofen, naproxen, diclofenac và celecoxib. FDA đã kiểm tra các báo cáo biến cố bất lợi tính đến tháng 7 năm 2017, tìm thấy 35 trường hợp thiểu ối hoặc suy giảm chức năng thận ở trẻ sơ sinh, tất cả đều có kết cục nghiêm trọng. Có 5 trẻ sơ sinh tử vong, tất cả đều kèm suy thận ở trẻ sơ sinh. Theo tài liệu, phần lớn trường hợp thiểu ối hồi phục trong vòng 72 giờ đến 6 ngày sau khi ngừng thuốc. FDA khuyến cáo phụ nữ mang thai không sử dụng các thuốc này sau 20 tuần, trừ khi được bác sĩ khuyến nghị rõ ràng. Aspirin liều thấp 81 miligam do bác sĩ kê để điều trị các vấn đề đặc thù trong thai kỳ không bị giới hạn bởi khuyến cáo này. Khi cần giảm đau, hạ sốt, FDA đề cập có thể dùng các thuốc khác như acetaminophen, nhưng trước tiên hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: U.S. Food and Drug Administration (2020-10-15). FDA recommends avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later because they can result in low amniotic fluid. Drug Safety Communication. https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-recommends-avoiding-use-nsaids-pregnancy-20-weeks-or-later-because-they-can-result-low-amniotic
  • Ghi chú: FDA nhắc rằng nhiều thuốc không kê đơn dùng để trị cảm lạnh, cúm và mất ngủ cũng chứa các thành phần này, nên cần xem bảng thành phần. Nhãn thuốc không kê đơn ở Hoa Kỳ trước đây chỉ cảnh báo 3 tháng cuối thai kỳ, lần này đã đưa mốc giới hạn lên khoảng 20 tuần. Aspirin liều thấp để phòng tiền sản giật, xem mục 27 điều 5 (aspirin liều thấp). Xếp mức B vì các con số đến từ báo cáo biến cố bất lợi, không biết có bao nhiêu người đã uống thuốc mà không xảy ra vấn đề. Lợi ích được xếp là "trung bình" dựa trên nhận định: hậu quả nghiêm trọng, nhưng xảy ra không nhiều.

6. Tự mua omeprazole khi bị trào ngược axit, ợ nóng thì chỉ uống tối đa 7 ngày; nếu khó nuốt, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen thì đi bệnh viện ngay

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Uống theo số ngày ghi trong hướng dẫn sử dụng.
  • Nói dễ hiểu: Từ năm 2022, viên omeprazole bao tan trong ruột có thể mua mà không cần đơn, nhưng hướng dẫn sử dụng ghi rõ khi tự uống thì không quá 7 ngày, và không uống lại trong vòng 2 tháng. Khi khó nuốt hoặc đau khi nuốt, nôn ra máu, đi ngoài ra máu hoặc phân đen thì không được tự uống, vì đây có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng. Thuốc này cũng có thể che lấp triệu chứng ung thư dạ dày, làm chậm trễ việc chẩn đoán.
  • Lợi ích: Thông báo số 68 năm 2022 của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia đã chuyển viên omeprazole bao tan trong ruột từ thuốc kê đơn thành thuốc không kê đơn, đồng thời ban hành mẫu hướng dẫn sử dụng. Chỉ định trong mẫu là "giảm nhẹ trong thời gian ngắn các triệu chứng ợ nóng và trào ngược axit do axit dạ dày quá nhiều". Phần lưu ý ghi rõ: không được sử dụng quá 7 ngày; nếu triệu chứng không thuyên giảm thì phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Không được dùng lại trong vòng 2 tháng; nếu triệu chứng tái phát thì phải đi khám ngay. Khi khó nuốt hoặc đau khi nuốt, nôn ra máu, đi ngoài ra máu hoặc phân đen thì không được sử dụng, vì đây có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng cảnh báo như sút cân rõ rệt, nôn nhiều lần, khó nuốt, nôn ra máu hoặc phân đen, trước tiên phải loại trừ khối u ác tính. Nguyên nhân là việc điều trị có thể che lấp triệu chứng, làm chậm trễ chẩn đoán. Người trên 55 tuổi nếu xuất hiện triệu chứng mới hoặc triệu chứng thay đổi thì phải hỏi bác sĩ. Người đang uống clopidogrel cần tránh dùng omeprazole cùng lúc. Nguyên nhân được nêu trong hướng dẫn sử dụng clopidogrel (Plavix) của Hoa Kỳ. Omeprazole sẽ ức chế enzyme chuyển hóa clopidogrel trong cơ thể (CYP2C19). Hướng dẫn sử dụng ghi rằng "omeprazole was shown to reduce significantly the antiplatelet activity of Plavix when given concomitantly or 12 hours apart". Uống hai thuốc cùng lúc hoặc cách nhau 12 giờ đều khiến tác dụng phòng ngừa huyết khối của clopidogrel suy yếu rõ rệt. Chỉ định ghi trong hướng dẫn sử dụng này là hội chứng mạch vành cấp, nhồi máu cơ tim gần đây, đột quỵ gần đây và bệnh động mạch ngoại biên.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: "Thông báo của Cục Quản lý Dược phẩm Quốc gia về việc chuyển viên omeprazole bao tan trong ruột từ thuốc kê đơn thành thuốc không kê đơn (năm 2022, số 68)" và Phụ lục 2 "Mẫu hướng dẫn sử dụng thuốc không kê đơn". https://www.nmpa.gov.cn/yaopin/ypggtg/20220826171517123.html; Sanofi-Aventis U.S. (2025). PLAVIX (clopidogrel) tablets, US prescribing information, sections 1, 5 and 7(DailyMed). https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=de8b0b67-eb25-4684-83b5-7ad785314227
  • Ghi chú: Clopidogrel là thuốc phòng ngừa huyết khối, người từng bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ thường dùng thuốc này. Omeprazole sẽ làm thuốc yếu đi, người đang dùng clopidogrel nên hỏi bác sĩ trước. Xếp mức B vì đây là quy định trong hướng dẫn sử dụng, chưa có nghiên cứu tính toán việc làm đúng theo đó có thể giảm được bao nhiêu sự cố. Lợi ích được xếp là "trung bình" dựa trên nhận định: thuốc phòng ngừa việc xuất huyết dạ dày hoặc ung thư dạ dày bị bỏ lỡ thời điểm điều trị, nhưng phần lớn trường hợp trào ngược axit và ợ nóng không nghiêm trọng. Cách xử trí đi cấp cứu trong ngày khi đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu, xem mục 13 điều 49 (phân như hắc ín).

7. Cảm lạnh thông thường thì đừng tìm bác sĩ đòi kháng sinh

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền, còn tiết kiệm được tiền thuốc.
  • Nói dễ hiểu: Cảm lạnh mà uống kháng sinh thì không khỏi nhanh hơn so với không uống. Người lớn uống kháng sinh có nguy cơ gặp tác dụng phụ cao hơn gấp hơn 2 lần so với không uống. Người bị chảy nước mũi có mủ chưa đến 10 ngày cũng không có lợi ích chắc chắn khi uống kháng sinh.
  • Lợi ích: Một tổng quan hệ thống Cochrane đã tổng hợp 6 thử nghiệm ngẫu nhiên, với 1147 người. So với uống giả dược, uống kháng sinh khi bị cảm lạnh không làm thay đổi đáng kể tỷ lệ không khỏi hoặc triệu chứng kéo dài (RR 0.83, 95% CI 0.60–1.14, khác biệt không đáng kể). Nguy cơ gặp tác dụng phụ là 1.8 lần so với nhóm giả dược (95% CI 1.01–3.21). Trong đó, ở người lớn là 2.62 lần (1.32–5.18), còn ở trẻ em không tăng (0.91, 0.51–1.63). Với viêm mũi mủ cấp tính có chảy nước mũi mủ chưa đến 10 ngày, uống kháng sinh cũng không có lợi ích rõ ràng (RR 0.73, 0.47–1.13). Ngược lại, tác dụng phụ tăng lên (RR 1.46, 1.10–1.94, cao hơn khoảng 46%). Kết luận của các tác giả là: cả hai trường hợp này đều không được khuyến nghị sử dụng kháng sinh thường quy.
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: Kenealy T, Arroll B (2025). Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 11:CD000247. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000247.pub4
  • Ghi chú: Bản này được phát hành lại vào năm 2025, phần tóm tắt ghi rõ việc tìm kiếm tài liệu được thực hiện đến năm 2013. Kháng sinh ở Trung Quốc đại lục là thuốc kê đơn, nhà thuốc phải bán theo đơn, kháng sinh còn thừa ở nhà cũng đừng tự lấy ra uống. Xếp lợi ích ở mức "trung bình" là một nhận định: thứ được phòng ngừa là tác dụng phụ, không phải tử vong. Bị cảm lạnh cũng đừng yêu cầu truyền dịch, xem mục 6, điều 35 (bị cảm sốt là yêu cầu truyền dịch).

8. Tiêu chảy thì trước tiên uống dung dịch bù nước điện giải đường uống để bù nước, trẻ dưới 5 tuổi không được dùng thuốc cầm tiêu chảy

Tiền ítThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Một hộp dung dịch bù nước điện giải đường uống giá từ vài tệ đến hơn chục tệ, nên chuẩn bị sẵn một hộp ở nhà.
  • Nói dễ hiểu: Điều quan trọng nhất khi tiêu chảy là bù nước, không phải cầm tiêu chảy. Pha dung dịch bù nước điện giải đường uống với nước theo hướng dẫn, đừng dùng nước trái cây hoặc đồ uống trái cây thay thế, vì quá ngọt lại khiến cơ thể mất nước nhiều hơn. Trẻ dưới 5 tuổi không được dùng các thuốc cầm tiêu chảy như loperamide, vì trường hợp nặng có thể gây tắc ruột, thậm chí tử vong.
  • Lợi ích: Sổ tay điều trị tiêu chảy của Tổ chức Y tế Thế giới nêu rõ, thuốc "cầm tiêu chảy" và thuốc chống nôn không đem lại lợi ích thực tế cho trẻ bị tiêu chảy cấp tính hoặc kéo dài. Chúng không thể phòng mất nước, cũng không thể cải thiện dinh dưỡng. Nguyên văn trong bản tiếng Trung của sổ tay là: "Một số thuốc có tác dụng phụ nguy hiểm, đôi khi có thể gây tử vong. Tuyệt đối không được dùng những thuốc này cho trẻ dưới 5 tuổi". Các thuốc như loperamide làm giảm nhu động ruột có thể gây tắc ruột liệt nghiêm trọng, có thể dẫn đến tử vong, đồng thời còn có thể kéo dài tình trạng nhiễm trùng. Sổ tay cũng nêu rõ, những đồ uống có quá nhiều đường như nước ngọt và đồ uống trái cây bán sẵn sẽ hút nước trong cơ thể vào ruột, gây mất nước tăng natri máu. Sổ tay của WHO khuyến nghị công thức nhược trương, có tổng độ thẩm thấu 245 mOsm/L. So với công thức cũ, công thức này làm giảm 33% số ca phải truyền dịch tĩnh mạch ngoài kế hoạch. Một tổng quan Cochrane tổng hợp 8 thử nghiệm cho kết quả tương tự (tỷ số chênh OR 0.59, 95% CI 0.45–0.79).
  • Mức độ bằng chứng: A
  • Nguồn: World Health Organization (2005). The treatment of diarrhoea: a manual for physicians and other senior health workers, 4th revision. https://iris.who.int/handle/10665/43209 (bản tiếng Trung "Điều trị tiêu chảy: Sổ tay sử dụng cho bác sĩ và nhân viên y tế cao cấp", mục 2.6, tải xuống tại cùng trang); Hahn S, Kim S, Garner P (2002). Reduced osmolarity oral rehydration solution for treating dehydration caused by acute diarrhoea in children. Cochrane Database of Systematic Reviews, (1):CD002847. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002847
  • Ghi chú: Khi mua, hãy xem độ thẩm thấu ghi trên hướng dẫn sử dụng và chọn công thức nhược trương. Sổ tay nêu rõ, phân có máu ở trẻ em phần lớn là bệnh lỵ do vi khuẩn, cần đi khám bác sĩ để dùng kháng sinh, không thể chỉ bù nước ở nhà. Xếp lợi ích ở mức "trung bình" là một nhận định: những con số này so sánh hai loại dung dịch bù nước điện giải, chứ không phải uống và không uống.

9. Khi đau đầu, mỗi tháng đừng uống thuốc giảm đau đến 15 ngày, thuốc giảm đau phối hợp đừng uống đến 10 ngày, nếu không đau đầu có thể chính là do uống thuốc mà ra

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Phải ghi nhớ số ngày uống thuốc, đồng thời cố gắng không tiện tay uống thuốc.
  • Nói dễ hiểu: Đau đầu tái diễn mà ngày nào cũng uống thuốc giảm đau thì có thể càng uống càng đau. Phân loại đau đầu quốc tế gọi đây là đau đầu do lạm dụng thuốc. Đau đầu từ 15 ngày trở lên mỗi tháng, uống thuốc giảm đau thông thường từ 15 ngày trở lên hoặc thuốc phối hợp từ 10 ngày trở lên, kéo dài liên tục hơn 3 tháng, thì đủ để chẩn đoán. Phần lớn mọi người sẽ cải thiện sau khi ngừng loại thuốc đã dùng quá nhiều.
  • Lợi ích: Phiên bản thứ 3 của "Phân loại quốc tế về bệnh đau đầu" của Hội Đau đầu Quốc tế đưa ra tiêu chuẩn chẩn đoán: người vốn có bệnh đau đầu, bị đau đầu từ 15 ngày trở lên mỗi tháng, đồng thời thường xuyên sử dụng quá mức thuốc điều trị đau đầu trong hơn 3 tháng. Với các thuốc giảm đau không chứa opioid như paracetamol, aspirin và ibuprofen, ngưỡng lạm dụng là từ 15 ngày trở lên mỗi tháng. Ngưỡng của thuốc giảm đau phối hợp là từ 10 ngày trở lên mỗi tháng. Thuốc giảm đau phối hợp là thuốc kết hợp từ hai loại trở lên có tác dụng giảm đau, hoặc có thêm thành phần hỗ trợ như caffeine, ví dụ paracetamol kết hợp với codeine. Nếu luân phiên dùng vài loại thuốc giảm đau không chứa opioid thì cộng tổng số ngày sử dụng lại để tính. Phần giải thích của bản phân loại nêu rõ, bằng chứng dịch tễ học từ nhiều quốc gia cho thấy, trong số những người đau đầu từ 15 ngày trở lên mỗi tháng, hơn một nửa thuộc loại đau đầu này. Phần lớn bệnh nhân sẽ cải thiện sau khi ngừng các thuốc đã dùng quá mức, đồng thời việc điều trị dự phòng đau đầu cũng phát huy tác dụng tốt hơn.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Headache Classification Committee of the International Headache Society (2018). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia, 38(1):1-211. https://doi.org/10.1177/0333102417738202; ICHD-3 online, 8.2 Medication-overuse headache (bao gồm 8.2.3, 8.2.5). https://ichd-3.org/8-headache-attributed-to-a-substance-or-its-withdrawal/8-2-medication-overuse-headache-moh/
  • Ghi chú: Thuốc giảm đau có chữ "cà phê" trong tên thường có thêm caffeine, được tính là thuốc phối hợp, tối đa 10 ngày. Nếu số ngày đau đầu trong một tháng ngày càng tăng thì hãy đi khám khoa thần kinh, đừng chỉ dựa vào việc tăng thuốc. Xếp mức B là vì tiêu chuẩn phân loại đưa ra ngưỡng chẩn đoán, chứ không phải thử nghiệm đối chứng. Xếp lợi ích ở mức "trung bình" là một nhận định: thứ được đổi lại là những ngày ít đau đầu hơn, không liên quan đến tử vong.

10. Định kỳ dọn thuốc hết hạn và thuốc còn thừa không dùng đến, bỏ cả bao bì vào thùng rác nguy hại, đừng để trong nhà

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì khôngLợi ích nhỏThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Mỗi năm kiểm tra tủ thuốc một lần, mất hơn chục phút.
  • Nói dễ hiểu: Ở Mỹ, trong số những loại thuốc trẻ em lén người lớn ăn nhầm, gần một nửa là thuốc kê đơn dạng viên. Trong số thuốc kê đơn bị ăn nhầm, khoảng ba phần mười là thuốc của ông bà. Dọn những thuốc không dùng đến thì sẽ bớt đi một thứ trẻ có thể lục thấy. Thuốc đã dọn ra thì bỏ cả bao bì vào thùng rác nguy hại, hoặc giao cho nhà thuốc thu gom thuốc cũ.
  • Lợi ích: Theo ước tính từ dữ liệu giám sát cấp cứu của Mỹ, trong giai đoạn 2004 đến 2013, trẻ dưới 6 tuổi lén người lớn ăn nhầm thuốc đã đi cấp cứu khoảng 64 vạn lượt (giá trị ước tính 640161 lượt). Riêng năm 2013 có khoảng 5.9 vạn lượt (59092 lượt). Trong giai đoạn 2010 đến 2013, phổ biến nhất là thuốc kê đơn dạng viên uống, chiếm 45.9%. Trong các thuốc kê đơn, phổ biến nhất là thuốc giảm đau nhóm opioid (13.8%) và thuốc ngủ, an thần nhóm benzodiazepine (12.7%). Năm 2017, 5 trung tâm kiểm soát ngộ độc ở Mỹ đã hỏi các phụ huynh gọi điện đến để xin trợ giúp. Trong số những trường hợp trẻ ăn nhầm thuốc kê đơn, 30.7% là thuốc của ông bà. Hơn một nửa (51.5%) số thuốc kê đơn đã được người lớn lấy ra khỏi bao bì gốc trước khi trẻ lấy được. Trong nước, "Danh mục chất thải nguy hại quốc gia (bản năm 2025)" của Bộ Sinh thái và Môi trường cùng các cơ quan khác xếp các loại thuốc phế thải và bao bì của chúng phát sinh trong sinh hoạt hằng ngày của hộ gia đình vào nhóm chất thải nguy hại trong rác thải sinh hoạt. Hướng dẫn phân loại và bỏ rác của Thượng Hải xếp thuốc phế thải vào rác nguy hại. Hướng dẫn nêu rõ, thuốc phế thải bao gồm thuốc hết hạn, viên nang, viên nén, bao bì bên trong của thuốc, "nên bỏ thuốc phế thải cùng với bao bì". Thượng Hải cũng quy định thuốc phế thải hết hạn do các nhà thuốc thu gom từ hộ gia đình người dân sẽ được cơ quan quản lý thị trường ở mỗi quận lập điểm trung chuyển tạm thời. FDA Hoa Kỳ cho biết, cách tốt nhất để xử lý thuốc hết hạn và thuốc không dùng đến là giao cho điểm thu hồi.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Lovegrove MC, Weidle NJ, Budnitz DS (2015). Trends in Emergency Department Visits for Unsupervised Pediatric Medication Exposures, 2004-2013. Pediatrics, 136(4):e821-e829. https://doi.org/10.1542/peds.2015-2092; Agarwal M, Lovegrove MC, Geller RJ, et al. (2020). Circumstances Involved in Unsupervised Solid Dose Medication Exposures among Young Children. Journal of Pediatrics, 219:188-195.e6. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2019.12.027; Bộ Sinh thái và Môi trường cùng các cơ quan khác (2024). "Danh mục chất thải nguy hại quốc gia (bản năm 2025)", Phụ lục "Danh mục miễn quản lý chất thải nguy hại", mục 1. https://www.gov.cn/gongbao/2025/issue_11906/202503/content_7011162.html; Cục Xanh hóa và Quản lý Cảnh quan Đô thị Thượng Hải (2024). "Hướng dẫn bỏ rác phân loại trong sinh hoạt của thành phố Thượng Hải (bản 2024) (Thượng Hải-Lục Dung〔2024〕278)". https://www.shanghai.gov.cn/gwk/search/content/40b9feaa-53db-472f-8a6b-2c3cf0465def; Cục Xanh hóa và Quản lý Cảnh quan Đô thị Thượng Hải, Cục Bảo vệ Môi trường Thượng Hải, Cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Thượng Hải (2018). "Thông báo về việc quy phạm hóa công tác quản lý toàn quy trình đối với rác nguy hại trong phân loại rác thải sinh hoạt". https://www.shanghai.gov.cn/nw12344/20200813/0001-12344_57440.html; U.S. Food and Drug Administration (2025). Where and How to Dispose of Unused Medicines. https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/where-and-how-dispose-unused-medicines
  • Ghi chú: Danh mục phân loại rác ở các địa phương không hoàn toàn giống nhau, hãy lấy danh mục dán tại khu tập kết rác của khu dân cư làm chuẩn. Thượng Hải xếp bã thuốc Đông y vào rác ướt, không tính là rác nguy hại. Thuốc còn lại thì để trong hộp ban đầu, đừng đổ vào hộp chia thuốc hoặc chai lọ khác, đặt ở nơi trẻ không với tới, xem mục 13 điều 20 (uống nhầm). Thuốc kháng sinh còn lại trong nhà cũng đừng tự lấy ra uống, xem mục này điều 7 (thuốc kháng sinh). Khi không có điểm thu hồi, Mỹ hướng dẫn trộn thuốc với bã cà phê hoặc cát vệ sinh cho mèo, sau đó buộc kín túi rồi bỏ vào rác thông thường; một số ít thuốc giảm đau tác dụng mạnh được phép xả xuống bồn cầu. Đây là cách làm của Mỹ, trong nước thì thực hiện theo quy định phân loại và bỏ rác tại địa phương. Mức B là vì mấy nhóm số liệu của Mỹ chỉ là số liệu đăng ký, chưa có nghiên cứu nào tính được việc dọn tủ thuốc có thể làm giảm bao nhiêu lượt ăn nhầm. Lợi ích được xếp là "nhỏ": những con số hiện có là số lượt cấp cứu, không phải số người tử vong, đồng thời cũng không tính được hiệu quả của riêng hành động này.

11. Trong thời gian dùng các thuốc kháng khuẩn như cephalosporin, metronidazole và 7 ngày sau khi ngừng thuốc, không uống rượu; các thuốc có chứa cồn như nước Hoắc hương Chính khí, siro giảm ho cũng không dùng

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích nhỏThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Không uống rượu trong hơn một tuần, trước khi dùng thuốc khác hãy nhìn qua thành phần xem có ethanol hay không.
  • Nói dễ hiểu: Một số thuốc như cephalosporin, metronidazole khi gặp cồn sẽ khiến người bệnh đỏ mặt, toát mồ hôi, hồi hộp; trường hợp nặng có thể khó thở, tụt huyết áp. Không chỉ rượu trắng và bia, các thuốc có chứa cồn như nước Hoắc hương Chính khí, siro giảm ho cũng có thể gây ra tình trạng này. Từ lúc dùng thuốc đến 7 ngày sau khi ngừng thuốc đều không được dùng.
  • Lợi ích: Đây gọi là phản ứng kiểu disulfiram. Bài phổ biến kiến thức về sử dụng thuốc an toàn năm 2023 của Cục Quản lý Dược tỉnh Phúc Kiến cho biết, uống rượu trước hoặc sau khi dùng một số thuốc cephalosporin có thể gây ra phản ứng này. Bài phổ biến kiến thức nói rằng tình trạng này "sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng". Triệu chứng gồm đỏ bừng mặt, toát mồ hôi, hồi hộp, thậm chí khó thở, tụt huyết áp, sốc phản vệ. Các thuốc được bài phổ biến kiến thức liệt kê theo "Hướng dẫn sử dụng thuốc lâm sàng của Dược điển Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa" gồm cefazolin, ceftriaxone, cefoperazone, metronidazole, tinidazole, furazolidone, v.v. Bài phổ biến kiến thức nêu rõ: "Trong vòng 7 ngày sau khi dùng thuốc, cấm uống rượu và dùng các loại thuốc, thực phẩm có chứa cồn", ví dụ như chocolate nhân rượu và nước Hoắc hương Chính khí. Lý do là loại enzyme bị thuốc ức chế thường cần 4 đến 5 ngày mới hồi phục. Một bệnh viện ở Quảng Châu đã tổng hợp 82 ca bệnh trong 2 năm. Có 57 ca (69.51%) do cephalosporin gây ra, 10 ca (12.20%) do nhóm nitroimidazole (như metronidazole, tinidazole). Có 40 ca (48.78%) mà cồn đến từ đồ uống có cồn, 31 ca (37.80%) đến từ thuốc có chứa ethanol. Các thuốc dùng đường uống gồm nước Hoắc hương Chính khí, siro giảm ho, cao lỏng ích mẫu, v.v. Trong 82 ca, có 68 ca nhẹ, 9 ca mức độ vừa, 5 ca nặng; các triệu chứng thuyên giảm trong vòng 1 đến 3 giờ, không có ca tử vong. Tờ hướng dẫn sử dụng metronidazole của Hoa Kỳ yêu cầu không uống rượu trong thời gian dùng thuốc và ít nhất 3 ngày sau khi ngừng thuốc, đồng thời không dùng các sản phẩm có chứa propylene glycol.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Cục Quản lý Dược tỉnh Phúc Kiến (Trung tâm Dữ liệu Giám sát và Phổ biến kiến thức Dược phẩm tỉnh Phúc Kiến) (2023). Một số kiến thức phổ biến nguyên bản trong "Tháng sử dụng thuốc an toàn toàn quốc" năm 2023 — Vì sao dùng cephalosporin không được uống rượu. https://yjj.scjgj.fujian.gov.cn/ztzl/kpzl/qgaqyyy/202312/t20231215_6334595.htm; Fang Caifu, Tu Xing, Liu Tao, Huang Hongbing, Qiu Meng, Liang Weiting (2015). Phân tích 82 ca phản ứng kiểu disulfiram tại bệnh viện chúng tôi. China Pharmacy, 26(29):4089-4091. https://doi.org/10.6039/j.issn.1001-0408.2015.29.19; Pfizer (2026). FLAGYL 375 (metronidazole) capsules, prescribing information: Contraindications, Interaction with Alcohol. DailyMed. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=a2883ca1-5a9a-4259-9d80-46ab67274384
  • Ghi chú: Không phải cephalosporin nào cũng gây ra tình trạng này, nhưng người bình thường khó phân biệt; dùng thuốc nào cũng làm theo cách này là đỡ tốn công nhất. Khi bác sĩ kê cephalosporin hoặc metronidazole, hãy chủ động nói rằng trong mấy ngày gần đây mình có uống rượu hay không. Bài phổ biến kiến thức đó khuyến nghị không uống rượu cả 3 ngày trước khi dùng thuốc, đồng thời thừa nhận rằng khoảng thời gian này hiện chưa có khuyến cáo có thẩm quyền. Một khi bị đỏ mặt, hồi hộp, lập tức ngừng dùng mọi thứ có chứa cồn. Bài phổ biến kiến thức nói trường hợp nhẹ có thể tự hồi phục, trường hợp nặng phải đưa đến bệnh viện. Trong thời gian dùng paracetamol cũng không được uống rượu, xem điều 1 của mục này (paracetamol). Sở dĩ đánh giá mức độ bằng chứng là B vì bằng chứng chỉ gồm tổng hợp ca bệnh và tờ hướng dẫn sử dụng thuốc, không có đối chứng. Lợi ích được đánh giá là "nhỏ": cả 82 ca đều hồi phục trong vài giờ, không có ca tử vong, số ca nặng chỉ có 5. Cách chăm sóc người say rượu, xem điều 46 của mục 13 (có người say rượu).

12. Đã uống thuốc cảm hoặc thuốc chống dị ứng có chứa chlorpheniramine (扑尔敏), diphenhydramine thì trong thời gian dùng thuốc đừng lái xe, cũng đừng làm việc trên cao, vận hành máy móc

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích nhỏThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khi mua thuốc hãy xem qua bảng thành phần. Trong những ngày uống thuốc, hãy chuyển sang đi xe, gọi taxi, hoặc nhờ bác sĩ, dược sĩ đổi sang loại thuốc không gây buồn ngủ.
  • Nói dễ hiểu: Nhiều loại thuốc cảm phối hợp có trộn các thành phần chống dị ứng như chlorpheniramine, diphenhydramine, uống vào sẽ buồn ngủ. Cục Quản lý Dược Quốc gia nhắc nhở, trong thời gian dùng những loại thuốc này đừng lái xe, cũng đừng làm việc trên cao, vận hành máy móc. Trong một trình mô phỏng lái xe, những người uống diphenhydramine lái xe còn kém hơn cả những người uống rượu. Tự cảm thấy không buồn ngủ không có nghĩa là lái xe không gặp vấn đề.
  • Lợi ích: Thông báo thông tin về phản ứng có hại của thuốc năm 2010 của Cục Quản lý Dược Quốc gia nói rằng thuốc Vi C Ngân Kiều phiến có chứa chlorpheniramine maleate, còn gọi là扑尔敏. Các phản ứng có hại của thuốc này chủ yếu là buồn ngủ, cảm giác yếu sức, trạng thái ngủ gà, khô miệng. Thông báo khuyến nghị bác sĩ và nhà thuốc nhắc nhở bệnh nhân: trong thời gian dùng thuốc không được lái máy bay, xe cơ giới, tàu thuyền, không được làm việc trên cao, làm việc với máy móc và vận hành các thiết bị chính xác. Lời nhắc dùng thuốc cho công chúng năm 2020 của Cục Quản lý Dược Quốc gia nói rằng thuốc cảm phối hợp phần lớn có chứa các thành phần chống dị ứng như chlorpheniramine, diphenhydramine, uống vào sẽ buồn ngủ. Người làm công việc lái xe, vận hành máy móc, làm việc trên cao phải thận trọng khi dùng. Một thử nghiệm bằng trình mô phỏng lái xe ở Mỹ đã tuyển 40 tài xế bị viêm mũi dị ứng theo mùa, tuổi từ 25 đến 44. Mỗi người cách một tuần lại đổi sang một biện pháp xử lý khác, mỗi lần lái 1 giờ: diphenhydramine 50 miligam, fexofenadine 60 miligam, uống rượu đến khi nồng độ cồn trong máu khoảng 0.1%, và giả dược. Fexofenadine là một loại thuốc chống dị ứng không gây buồn ngủ. Khả năng duy trì tốc độ theo xe phía trước kém nhất sau khi uống diphenhydramine, còn sau khi uống rượu và fexofenadine thì đều tốt hơn rõ rệt. Khả năng duy trì làn đường đều giảm sau khi uống rượu và diphenhydramine. Khi xe phía trước đột ngột chắn đường, phản ứng sau khi uống rượu là chậm nhất, trung bình 2.21 giây, còn sau khi uống fexofenadine là 1.95 giây. Lái xe sau khi uống fexofenadine gần như tương đương với sau khi uống giả dược. Kết luận của các tác giả là ảnh hưởng của diphenhydramine đến việc lái xe còn lớn hơn rượu. Mức độ buồn ngủ do tài xế tự báo cáo không cho thấy họ lái xe tốt hay không, vì vậy không thể dựa vào việc "có buồn ngủ hay không" để quyết định có thể lái xe hay không.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Nhà nước (2010). "Thông báo thông tin về phản ứng có hại của thuốc (Kỳ 32): Quan tâm đến vấn đề an toàn của thuốc Vi C Ngân Kiều phiến, một chế phẩm phối hợp giữa thuốc Trung y và thuốc Tây y". https://www.nmpa.gov.cn/xxgk/yjjsh/ypblfytb/20100919162601498.html; Cục Quản lý Dược phẩm Nhà nước (2020). "Mười lời nhắc dùng thuốc hàng đầu cho công chúng năm 2020 | (3) Dùng thuốc cảm phải thận trọng, an toàn và hợp lý là điều then chốt". https://www.nmpa.gov.cn/xxgk/kpzhsh/kpzhshyp/20201111095256170.html; Weiler JM, Bloomfield JR, Woodworth GG, et al. (2000). Effects of fexofenadine, diphenhydramine, and alcohol on driving performance. A randomized, placebo-controlled trial in the Iowa driving simulator. Annals of Internal Medicine, 132(5):354-363. https://doi.org/10.7326/0003-4819-132-5-200003070-00004; "Luật An toàn giao thông đường bộ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (sửa đổi năm 2021)", Điều 22 khoản 2. https://flk.npc.gov.cn/detail?id=ff8081817ab231eb017abd617ef70519
  • Ghi chú: Các thuốc cảm Phensma Meimin, compound paracetamol–amantadine và paracetamol–caffeine–chlorpheniramine được Cục Quản lý Dược nêu đích danh đều có chứa chlorpheniramine, hãy xem bảng thành phần trước khi mua. Điều mà "Luật An toàn giao thông đường bộ" nghiêm cấm rõ ràng là lái xe sau khi sử dụng thuốc hướng thần hoặc thuốc gây mê thuộc diện Nhà nước quản lý. Thuốc cảm thông thường và thuốc chống dị ứng không nằm trong diện này, lệnh cấm lái xe được ghi trong tờ hướng dẫn sử dụng và lời nhắc của Cục Quản lý Dược. Nếu bắt buộc phải uống thuốc mà vẫn cần lái xe, hãy nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ đổi sang loại thuốc không gây buồn ngủ. Nhiều loại thuốc cảm này cũng có chứa paracetamol, xem mục này, điều 1 (paracetamol). Các nguy cơ khác của việc buồn ngủ khi lái xe xem mục 1, điều 9 (Buồn ngủ thì dừng xe nghỉ). Xếp mức B vì chỉ có một thử nghiệm mô phỏng với 40 người, không có số liệu tai nạn trên đường thực tế. Lợi ích được xếp là "nhỏ": tiêu chí cuối cùng là biểu hiện lái xe trong trình mô phỏng, không phải tai nạn và tử vong. Người được hưởng lợi ngoài chính bạn còn có gia đình đi cùng xe và những người khác trên đường.

13. Người dùng thuốc hạ mỡ máu, thuốc hạ huyết áp và các loại thuốc tương tự trong thời gian dài, trước tiên hãy xem tờ hướng dẫn sử dụng có ghi bưởi chùm (grapefruit) hay không; nếu có thì đừng ăn bưởi chùm và bưởi, cũng đừng uống nước ép bưởi chùm

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích nhỏThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Khi nhận thuốc phải dùng trong thời gian dài, hãy xem qua mục "Tương tác thuốc" và "Thận trọng" trong tờ hướng dẫn sử dụng. Nếu có ghi bưởi chùm, trong thời gian dùng thuốc không ăn bưởi chùm, bưởi, cam đắng và chanh xanh, cũng không uống nước ép của chúng. Nếu thích ăn bưởi chùm, có thể hỏi bác sĩ xem có thể đổi sang loại thuốc không bị ảnh hưởng hay không.
  • Nói dễ hiểu: Bưởi chùm sẽ khiến một số thuốc tăng lên gấp vài lần nồng độ ban đầu trong máu; lượng thuốc ăn vào không đổi nhưng tương đương với việc uống quá liều. Chỉ một quả bưởi chùm hoặc một cốc nước ép bưởi chùm cũng có tác dụng này; cách một ngày rồi mới uống thuốc thì tác dụng vẫn còn lại một phần. Trường hợp nghiêm trọng có thể gây tổn thương cơ, tổn thương thận hoặc gây rối loạn nhịp tim có thể dẫn đến đột tử. Bưởi cũng có tác dụng này, còn cam ngọt thông thường thì không.
  • Lợi ích: Một bài tổng quan năm 2013 của các nhà dược lý học Canada cho biết, có hơn 85 loại thuốc đã biết hoặc được dự đoán là sẽ tương tác với bưởi chùm. Trong đó, 43 loại có thể gây phản ứng bất lợi nghiêm trọng. Các phản ứng nghiêm trọng bao gồm nhịp nhanh thất dạng xoắn đỉnh, một loại rối loạn nhịp tim có thể dẫn đến đột tử. Ngoài ra còn có tiêu cơ vân (cơ bị phá hủy hàng loạt, có thể gây tổn thương thận), ức chế tủy xương, ức chế hô hấp, xuất huyết đường tiêu hóa và tổn thương thận. Furanocoumarin trong bưởi chùm sẽ liên kết chặt với một loại enzyme phân giải thuốc (CYP3A4) trong các tế bào thành ruột non, khiến enzyme này mất tác dụng vĩnh viễn. Phải đợi cơ thể tạo ra enzyme mới thì tác dụng mới mất đi. Trước khi thuốc uống vào máu, một phần thuốc sẽ bị phân giải trước ở ruột non và gan, hiện tượng này gọi là hiệu ứng chuyển hóa bước đầu. Khi enzyme trong ruột non mất tác dụng, lượng thuốc bị phân giải ở bước này sẽ giảm, khiến lượng thuốc vào máu tăng lên. Một quả bưởi chùm nguyên quả hoặc 200 mililit nước ép là đủ để làm nồng độ thuốc trong máu tăng đến mức có ý nghĩa lâm sàng. Khi dùng thuốc hạ huyết áp felodipine cùng một phần bưởi chùm, lượng thuốc trong máu trung bình cao gấp 3 lần so với khi dùng cùng nước lọc. Cùng uống một phần nước ép 250 mililit, mức tăng ở mỗi người khác nhau, từ 0 lần đến 8 lần. Khi dùng thuốc hạ mỡ máu simvastatin cùng 200 mililit nước ép mỗi ngày trong 3 ngày liên tiếp, tổng lượng thuốc trong máu (AUC) bằng 330% so với khi dùng cùng nước lọc. Với atorvastatin, con số này là 180% đến 250%. Pravastatin, rosuvastatin và fluvastatin không bị ảnh hưởng. Uống 200 mililit nước ép trong vòng 4 giờ trước khi dùng thuốc có tác dụng mạnh nhất. Sau 10 giờ, tác dụng còn một nửa; sau 24 giờ còn một phần tư. Bài tổng quan cho biết cam đắng (thường dùng làm mứt cam), chanh xanh và bưởi cũng có tác dụng tương tự. Cam rốn, cam Valencia và các loại cam ngọt tương tự không chứa furanocoumarin nên không có tác dụng này. Tài liệu phổ biến kiến thức của FDA Hoa Kỳ nêu đích danh simvastatin, atorvastatin và nifedipine. Tài liệu cho biết khi uống nhiều nước ép bưởi chùm, thuốc hạ mỡ máu lưu lại quá nhiều trong cơ thể, làm tăng nguy cơ tổn thương gan và cơ, có thể dẫn đến suy thận.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Bailey DG, Dresser G, Arnold JMO (2013). Grapefruit–medication interactions: forbidden fruit or avoidable consequences? CMAJ, 185(4):309-316. https://doi.org/10.1503/cmaj.120951; U.S. Food and Drug Administration (2021). Grapefruit Juice and Some Drugs Don't Mix. https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/grapefruit-juice-and-some-drugs-dont-mix
  • Ghi chú: Không phải tất cả các loại thuốc đều bị ảnh hưởng, ngay cả trong cùng một nhóm thuốc cũng có sự khác nhau. Trong số các thuốc thường dùng được liệt kê trong bài tổng quan có thuốc hạ mỡ máu simvastatin, lovastatin, atorvastatin; thuốc hạ huyết áp felodipine, nifedipine. Ngoài ra còn có amiodarone, ticagrelor, tacrolimus, cyclosporine, domperidone, quetiapine, oxycodone và những thuốc khác. Ngược lại, clopidogrel sẽ mất tác dụng khi gặp bưởi chùm. Nếu tờ hướng dẫn sử dụng không ghi, hoặc bản thân không chắc chắn, hãy hỏi bác sĩ kê thuốc hoặc dược sĩ. Bài tổng quan cho biết người trên 45 tuổi mua bưởi chùm nhiều nhất và cũng dùng nhiều thuốc nhất. Người cao tuổi dùng felodipine đồng thời ăn bưởi chùm thì khi huyết áp hạ xuống, nhịp tim sẽ không tăng theo để bù lại. Xếp mức B vì các con số đến từ các thử nghiệm dược động học đo nồng độ thuốc trong máu, còn hậu quả nghiêm trọng chỉ có báo cáo ca bệnh. Lợi ích được xếp là "nhỏ": tiêu chí đánh giá là nồng độ thuốc trong máu, các nghiên cứu không cho biết có thể giảm được bao nhiêu sự cố.

14. Người bị bệnh thận mạn hoặc chức năng thận kém không nên tự mua các thuốc giảm đau như ibuprofen để dùng dài ngày; trước tiên hãy hỏi bác sĩ, đồng thời cũng không ăn khế và không uống nước khế

Tiền 0 đồngThời gian ítCần kiên trì một chútLợi ích vừaThước đo tỷ lệ tử vong

  • Chi phí: Không tốn tiền. Trước khi mua thuốc giảm đau, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ một lần. Nếu đang dùng thuốc lợi tiểu và thuốc hạ huyết áp nhóm -pril hoặc -sartan, hãy chủ động nói rõ. Không ăn khế và không uống nước khế.
  • Nói dễ hiểu: Người có thận kém dùng các thuốc giảm đau như ibuprofen sẽ dễ bị tổn thương thận cấp hơn; tự ý dùng bừa bãi trong thời gian dài còn liên quan đến suy thận. Người đang dùng thuốc lợi tiểu cộng với thuốc hạ huyết áp nhóm -pril hoặc -sartan, nếu dùng thêm các thuốc này thì số ca tổn thương thận cấp tăng khoảng ba phần mười. Người có thận kém ăn khế có thể bị nấc cụt không ngừng, lú lẫn, co giật; trong các ca ngộ độc dạng này đã được báo cáo, khoảng ba phần mười tử vong.
  • Lợi ích: Nhóm thuốc giảm đau này được gọi là thuốc chống viêm không steroid, thường gặp có ibuprofen, naproxen, diclofenac. Tổn thương thận cấp là tình trạng chức năng thận đột ngột xấu đi trong vài ngày. Một bài tổng quan hệ thống đã tổng hợp các nghiên cứu chỉ theo dõi và ghi nhận, không phân nhóm, ở cộng đồng. Ở người bình thường đang dùng nhóm thuốc này, odds ratio của tổn thương thận cấp là OR 1.73 (95% CI 1.44–2.07). Ở người trên 50 tuổi, odds ratio cao hơn một chút. Phần tóm tắt ghi OR 2.51, còn phân tích theo nhóm và hình 4 trong phần nội dung ghi OR 2.01. 95% CI ở cả hai chỗ đều là 1.52–2.68, nguyên văn có sự không nhất quán trước sau. Ở những người vốn đã bị bệnh thận mạn, tổng hợp 5 nghiên cứu cho OR 1.63 (1.22–2.19). Tác giả cho biết không có nghiên cứu nào đưa ra tỷ lệ mắc ban đầu, nên không thể tính nguy cơ tuyệt đối. Một nghiên cứu ở Anh theo dõi 487372 người dùng thuốc hạ huyết áp trong thời gian trung bình 5.9 năm. Dùng thuốc lợi tiểu cộng với thuốc hạ huyết áp nhóm -pril hoặc -sartan, rồi thêm thuốc giảm đau nhóm này, được gọi là dùng cả ba loại cùng lúc. Khi dùng cả ba loại, tỷ số mắc tổn thương thận cấp là 1.31 (95% CI 1.12–1.53), tăng khoảng 31%. Tỷ số mắc cao nhất trong 30 ngày đầu sau khi bắt đầu dùng cả ba loại, là 1.82 (1.35–2.46). Chỉ dùng kết hợp hai loại gồm một thuốc hạ huyết áp và thuốc giảm đau thì không thấy nguy cơ tăng. Hướng dẫn bệnh thận mạn năm 2024 của KDIGO cho biết người bị bệnh thận mạn có thể dễ bị thuốc gây tổn thương thận hơn. Điểm thực hành 4.1.3 của hướng dẫn yêu cầu kiểm tra và hạn chế các thuốc không kê đơn và thuốc thảo dược có thể gây tổn thương thận. Hướng dẫn ghi rõ, tự ý mua và dùng lâu dài các loại thuốc này một cách không chọn lọc có liên quan đến nguy cơ suy thận cao hơn và nên ngăn chặn. Quy định của Hoa Kỳ yêu cầu nhãn của các thuốc không kê đơn này phải ghi rõ: người bị tăng huyết áp, bệnh tim, xơ gan hoặc bệnh thận, người đang dùng thuốc lợi tiểu, trước khi dùng thuốc phải hỏi bác sĩ. Bằng chứng về khế là các tổng hợp ca bệnh. Một bài tổng quan đã thu thập 126 bệnh nhân trong 33 báo cáo từ năm 1993 đến 2016. Triệu chứng thường gặp nhất là nấc cụt không ngừng, chiếm 65%. Lú lẫn và co giật thường liên quan đến tử vong nhất. Người vốn có chức năng thận bình thường không tử vong. Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân suy thận mạn chưa lọc máu là 36%, ở bệnh nhân lọc máu là 27%. Khi người có chức năng thận bình thường gặp sự cố, họ đã ăn lượng khế nhiều hơn đáng kể. Một bài tổng quan khác thu thập 136 bệnh nhân, trong đó 69.1% vốn đã có chức năng thận kém. Sinh thiết thận cho thấy tổn thương thận cấp do oxalate gây ra; tác giả cho rằng oxalate và một chất gọi là độc tố khế là các thành phần gây bệnh chính. Một bệnh viện đã tiếp nhận 20 bệnh nhân suy thận phát bệnh sau khi ăn khế hoặc uống nước khế trong 10 năm, 8 người tử vong, tất cả đều trong vòng 5 ngày. Trong số đó có 1 người chưa bắt đầu lọc máu. Trong một nhóm gồm 32 bệnh nhân urê huyết ở Brazil, những người được kịp thời lọc máu, kể cả ca nặng, đều hồi phục và không để lại di chứng. Các ca nặng không được điều trị hoặc chỉ lọc màng bụng đều không sống sót. Hướng dẫn KDIGO liệt kê khế vào nhóm các loại thảo dược và thực phẩm bổ sung có bằng chứng cho thấy có thể gây tổn thương thận.
  • Mức độ bằng chứng: B
  • Nguồn: Zhang X, Donnan PT, Bell S, Guthrie B (2017). Non-steroidal anti-inflammatory drug induced acute kidney injury in the community dwelling general population and people with chronic kidney disease: systematic review and meta-analysis. BMC Nephrology, 18(1):256. https://doi.org/10.1186/s12882-017-0673-8; Lapi F, Azoulay L, Yin H, Nessim SJ, Suissa S (2013). Concurrent use of diuretics, angiotensin converting enzyme inhibitors, and angiotensin receptor blockers with non-steroidal anti-inflammatory drugs and risk of acute kidney injury: nested case-control study. BMJ, 346:e8525. https://doi.org/10.1136/bmj.e8525; Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group (2024). KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney International, 105(4S):S117-S314, Practice Point 4.1.1, 4.1.3 và Figure 45. https://doi.org/10.1016/j.kint.2023.10.018; 21 CFR 201.326(a)(2)(iii)(B). https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-C/part-201/subpart-G/section-201.326; Nderitu P, Doos L, Jones PW, Davies SJ, Kadam UT (2013). Non-steroidal anti-inflammatory drugs and chronic kidney disease progression: a systematic review. Family Practice, 30(3):247-255. https://doi.org/10.1093/fampra/cms086; Chua CB, Sun CK, Tsui HW, et al. (2017). Association of renal function and symptoms with mortality in star fruit (Averrhoa carambola) intoxication. Clinical Toxicology, 55(7):624-628. https://doi.org/10.1080/15563650.2017.1314490; Yasawardene P, Jayarajah U, De Zoysa I, Seneviratne SL (2021). Nephrotoxicity and neurotoxicity following star fruit (Averrhoa carambola) ingestion: a narrative review. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene, 115(9):947-955. https://doi.org/10.1093/trstmh/trab026; Chang JM, Hwang SJ, Kuo HT, et al. (2000). Fatal outcome after ingestion of star fruit (Averrhoa carambola) in uremic patients. American Journal of Kidney Diseases, 35(2):189-193. https://doi.org/10.1016/s0272-6386(00)70325-8; Neto MM, da Costa JA, Garcia-Cairasco N, et al. (2003). Intoxication by star fruit (Averrhoa carambola) in 32 uraemic patients: treatment and outcome. Nephrology Dialysis Transplantation, 18(1):120-125. https://doi.org/10.1093/ndt/18.1.120
  • Ghi chú: Còn tranh cãi: thỉnh thoảng uống đúng liều theo hướng dẫn, có làm tổn thương thận hay không, các nghiên cứu đưa ra kết luận không thống nhất. Một tổng quan hệ thống năm 2013 xem xét những người trên 45 tuổi mắc bệnh thận mạn từ vừa đến nặng. Liều thông thường không có mối liên quan đáng kể với tình trạng chức năng thận xấu đi nhanh hơn, OR 0.96 (0.86–1.07). Chỉ liều cao mới có liên quan, OR 1.26 (1.06–1.50). KDIGO cũng nói rằng, dùng thận trọng dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa thận có thể tốt hơn chuyển sang dùng thuốc giảm đau nhóm opioid. Vì vậy, việc cần làm là hỏi bác sĩ trước, chứ không phải hoàn toàn không được dùng dù chỉ một viên. Đổi sang loại thuốc giảm đau nào, dùng bao nhiêu, bác sĩ sẽ quyết định dựa trên chức năng thận của bạn; đừng tự chọn thuốc dựa vào việc thuốc được chuyển hóa ở gan hay ở thận. Nhiều thuốc cảm cúm phối hợp cũng có thành phần thuộc nhóm này, trước tiên hãy xem bảng thành phần. Không ít người bị tăng huyết áp, tiểu đường đã mắc bệnh thận mà bản thân không biết; nếu chưa từng kiểm tra thì hãy đi kiểm tra trước, xem mục 16, điều 13 (phát hiện bệnh thận mạn sớm). Một ngày uống tối đa bao nhiêu paracetamol, xem điều 1 của mục này (paracetamol). Nhóm có nguy cơ cao bị tổn thương dạ dày do các thuốc này, xem điều 3 của mục này (các thuốc giảm đau như ibuprofen). Các ca về khế đều là báo cáo sau sự việc, những ca nặng dễ được viết thành báo cáo hơn, nên tỷ lệ tử vong khoảng ba phần mười có thể bị cao hơn thực tế. Cũng không thể tính được trong số những bệnh nhân bệnh thận ăn khế, có bao nhiêu người sẽ gặp chuyện. Sau khi ăn khế mà xuất hiện nấc cụt không dứt hoặc lú lẫn, hãy đến bệnh viện trong ngày và nói rõ rằng bạn đã ăn khế. Xếp B là vì các con số về thuốc giảm đau đến từ những nghiên cứu chỉ theo dõi hồ sơ, không chia nhóm, còn khế thì chỉ có tổng hợp các ca bệnh. Lợi ích được xếp là "trung bình" dựa trên nhận định: tổn thương thận cấp và ngộ độc khế có hậu quả nghiêm trọng, nhưng xảy ra ít, các nghiên cứu không thể cho biết làm theo hướng dẫn sẽ giảm được bao nhiêu phần. Người được hưởng lợi chủ yếu là chính bạn.